Сура 2 «Кьял» — Аль-Бакара (Корова)

Все суры
1

الم

Алиф. Лям. Мим.

Алиф. Лам. Мим.

2

ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ

Иш Кьуръан, ташмишдеш агарли, Аллагьлизибад урухкӀутас,

Это Писание, в котором нет сомнения, является верным руководством для богобоязненных,

3

الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

дигӀянасиличи бирхутас, дехӀибала дирутас, Нушани чус бедибсилизибад садакьа бирутас,

которые веруют в сокровенное, совершают намаз и расходуют из того, чем Мы их наделили,

4

وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

зубрачибад хӀед бархьибсиличира, хӀед гьалабтас бархьибсиличира, ахиратличира умутли бирхутас кьиблама саби.

которые веруют в ниспосланное тебе и ниспосланное до тебя и убеждены в Последней жизни.

5

أُولَٰئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Илди чула ВегӀбекӀла гьунчибти саби: илди ирхӀилабти саби.

Они следуют верному руководству от их Господа, и они являются преуспевшими.

6

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Капуртас гӀякьлу бурулрил яра хӀебурулрил декӀардеш агара: илди Аллагьличи бирхули ахӀен.

Воистину, неверующим безразлично, предостерег ты их или не предостерег. Они все равно не уверуют.

7

خَتَمَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَعَلَىٰ سَمْعِهِمْ ۖ وَعَلَىٰ أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Аллагьли илдала уркӀибира лихӀбира гӀянцӀдарили сари, илдала хӀулбачиб биалли — шяв саби. Илдачи халал гӀязаб хӀерли саби!

Аллах запечатал их сердца и слух, а на глазах у них - покрывало. Им уготованы великие мучения.

8

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ

Илди адамтазибад цацабехӀти бикӀули саби: «Нуша Аллагьличи ва кьиямала бархӀиличи дирхулра». Амма илди бирхули ахӀен.

Среди людей есть такие, которые говорят: "Мы уверовали в Аллаха и в Последний день". Однако они суть неверующие.

9

يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

Илдас дигули саби Аллагьра Иличи бирхутира биргӀябиргес, аммаки, чулира хӀебалули, чули сабицун биргӀябиргули саби.

Они пытаются обмануть Аллаха и верующих, но обманывают только самих себя и не осознают этого.

10

فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ

Илдала уркӀбазиб—изала саби. Аллагьли илдала изала цӀакьбиру! Къянбани бугьни багьандан илдас чӀумаси танбихӀ бирар.

Их сердца поражены недугом. Да усилит Аллах их недуг! Им уготованы мучительные страдания за то, что они лгали.

11

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ

Илдази бикӀухӀели: «Ванзала къакъличир дархьагардешуни тӀинтӀмайридая! — илдани жаваб лугули саби: «Нуша чӀянкӀли гӀяхӀдешцун биранти сарра».

Когда им говорят: "Не распространяйте нечестия на земле!" - они отвечают: "Только мы и устанавливаем порядок".

12

أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَٰكِنْ لَا يَشْعُرُونَ

Марлира, илди ахӀену, гьатӀи, дархьагардешуни тӀинтӀдиранти? Амма илдани ил секӀал балули ахӀен.

Воистину, именно они распространяют нечестие, но они не осознают этого.

13

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ ۗ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَٰكِنْ لَا يَعْلَمُونَ

Илдази бикӀухӀели: «ЦархӀилти адамти Аллагьличи бирхуливан, хӀушара дирхеная!» — илдани жаваб лугули саби: «Илди мехӀурти бирхуливан нушара дирхутирав?» Гьарли-марли, мехӀурти илди саби ахӀенара? Амма илдани ил секӀал балули ахӀен!

Когда им говорят: "Уверуйте так, как уверовали люди", - они отвечают: "Неужели мы уверуем так, как уверовали глупцы?" Воистину, именно они являются глупцами, но они не знают этого.

14

وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَىٰ شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ

Аллагьличи бирхутачил къаршибиркухӀели, илди бикӀули саби: «Нушара дирхулра». Аммаки чула шайтӀунтачил барх калунхӀели, бикӀули саби: «Нуша хӀушачил сарра, нуша Аллагьличи бирхутачи чердукаркӀулра».

Когда они встречают верующих, то говорят: "Мы уверовали". Когда же они остаются наедине со своими дьяволами, они говорят: "Воистину, мы - с вами. Мы лишь издеваемся".

15

اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ

Аллагь чевдукарирхӀур илдачи ва илдала чеббалкӀундеш гьатӀира цӀакьбиру. Илди лагусбиубтиван къяйцӀкабикӀар!

Аллах поиздевается над ними и увеличит их беззаконие, в котором они скитаются вслепую.

16

أُولَٰئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَىٰ فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Илди — бархьдешла мерлаб балкӀси гьуни асибти адамти саби. Хайрила ахӀен илдала вачар! Илди бархьси гьунчиб ахӀен!

Они - те, которые купили заблуждение за верное руководство. Но сделка не принесла им прибыли, и они не последовали прямым путем.

17

مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ

Илди цӀа бикьуртачи мешули саби: илини алавчарти гьар секӀал шаладарибхӀели, Аллагьли илдала шала кебису ва илди цӀябдешлизиб балта; илхӀели илдани селра чехӀебиу.

Они подобны тому, кто разжег огонь. Когда же огонь озарил все вокруг него, Аллах лишил их света и оставил их в темноте, где они ничего не видят.

18

صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ

Илди гӀянцӀли, гъай хӀедалули, сукъурли саби. Илди Аллагьличи чархӀебулхъан.

Глухие, немые, слепые! Они не вернутся на прямой путь.

19

أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ ۚ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

Яра илди зубрачибси забла гъагулгъунти саби. Илизир —цӀябдеш, къукъу ва лямцӀ сари. ЛямцӀла цӀа кадатурли алхишагу или урухкӀули, илдани лихӀбази тӀулби гьадикӀули сари. Аммаки Аллагьли бала бунагькарти.

Или же они подобны оказавшимся под ливнем с неба. Он несет мрак, гром и молнию. Они же в смертельном страхе затыкают уши пальцами от грохота молний. Воистину, Аллах объемлет неверующих.

20

يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ ۖ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

ЛямцӀли илди таманнира-сера сукъурбирули саби: илдас ил, лямцӀбухъи, шалабирухӀели, илди шалалиуб батбирхьули саби, чула чедиб цӀяббиубхӀели биалли — илди тӀашкабилзули саби. Нагагь Аллагьлис дигули ахъалри, Илини илди гӀянцӀбири ва сукъурбири: АллагьлакӀун се-дигара барес ахъри леб!

Молния готова отнять у них зрение. Когда она вспыхивает, они отправляются в путь, когда же опускается мрак, они останавливаются. Если бы Аллах пожелал, Он лишил бы их слуха и зрения. Воистину, Аллах способен на всякую вещь.

21

يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Адамти! Икрам биреная хӀушала ВегӀбекӀлис, хӀушара хӀушаб гьалабтира акӀахъубсилис — белики, хӀушара Аллагьлизирад урухкӀиша!

О люди! Поклоняйтесь вашему Господу, Который сотворил вас и тех, кто был до вас, - быть может, вы устрашитесь.

22

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ ۖ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

ХӀушаб кьалтинван ванза бяхӀяхъибсилис, бурухван зубри тӀашдатурсилис, зубрачирад шин чертӀусилис ва илдачил хӀушаб напакьалис нигӀматуни дашахъусилис икрам биреная. Аллагьличил цугти чихъали-биалра леб ибси пикри гьаммабиридая, илди агни хӀушани балухӀели.

Он сделал для вас землю ложем, а небо - кровлей, низвел с неба воду и взрастил ею плоды для вашего пропитания. Посему никого не равняйте с Аллахом сознательно.

23

وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Эгер Нушала лагълис Нушани бархьибсиличила хӀуша ташмишдикӀули диадалли, ишгъуна гӀяшир гьалабихьая, ва, рахли хӀуша дархьли диадалли, Аллагьла дурабад, хӀушала бикьруми жибарая.

Если же вы сомневаетесь в том, что Мы ниспослали Нашему рабу, то сочините одну подобную суру и призовите своих свидетелей, помимо Аллаха, если вы говорите правду.

24

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ ۖ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ

Нагагь хӀушани ил хӀебарадалли — ил биалли хӀушани сезаманалра хӀебиридая! — сунес цӀабикьалали адамтира къаркъубира бируси жагьаннабла цӀализирад урухкӀеная: ил капуртас саби хӀядурбарибси.

Если же вы этого не сделаете - а ведь вы никогда этого не сделаете, - то побойтесь Огня, растопкой которого являются люди и камни. Он уготован неверующим.

25

وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ۖ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا ۙ قَالُوا هَٰذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ ۖ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا ۖ وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ ۖ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Аллагьличи бирхути ва гӀяхӀдеш бирути разибара, илдас чузир хӀуркӀби кадухъунти алжанала унхъри дирар ибси гӀяхӀси хабарличил. Илдани илар сегъунти-биалра цӀедеш мурт деркалра, илди бикӀули саби: «Ишди нушани гьаларра дукутигъунти сари», — амма илди гьаларлайчи мешутицун сари. Илдас илаб хӀярулгӀян хьунри бирар ва илди илаб даимлис кавлан.

Обрадуй тех, которые уверовали и совершали праведные деяния, тем, что им уготованы Райские сады, в которых текут реки. Всякий раз, когда им будут подавать плоды для пропитания, они будут говорить: "Это уже было даровано нам прежде". Но им будут давать нечто похожее. У них там будут очищенные супруги, и они пребудут там вечно.

26

إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا ۚ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ۖ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلًا ۘ يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي بِهِ كَثِيرًا ۚ وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ

Аллагьлис цӀахбилзули ахӀен хӀаръличила яра иличибра биштӀасиличила ГӀякьлула хабар бурес. Аллагьличи бирхутани балули саби ил — чула ВегӀбекӀла бархьдеш биъни. Капурти биалли бикӀули саби: «Ил хабарличил Аллагьлис се бурес дигули?» Иличибли Илини бахъал чеббулкӀахъули сай ва бахъал бархьси гьуникад аркули сай. Илини чӀянкӀли баркьагартицун иличибли чеббулкӀахъули сай.

Воистину, Аллах не смущается приводить притчи о комаре или том, что больше него. Те, которые уверовали, знают, что это - истина от их Господа. Те же, которые не уверовали, говорят: "Чего хотел Аллах, когда приводил эту притчу?" Посредством нее Он многих вводит в заблуждение, а многих наставляет на прямой путь. Однако Он вводит в заблуждение посредством нее только нечестивцев,

27

الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Аллагьличил барибси вягӀда булъанти, Аллагьли цалабяхъяхъес хъарбарибси декӀарбиранти, ванзала къакъличир вайдешуни диранти — илди саби талихӀагарти.

которые нарушают завет с Аллахом после того, как они заключили его, разрывают то, что Аллах велел поддерживать, и распространяют нечестие на земле. Именно они окажутся в убытке.

28

كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنْتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْيَاكُمْ ۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Аллагьличи хӀедирхутили кавлес хӀуша севан дирутира? ХӀуша жаназунили сартири, Илини биалли хӀуша мицӀирдаррая, гӀур Илини хӀуша дубкӀахъурая ва сагадан мицӀирдирурая, гьатӀира хӀуша Иличи чардулхъадая.

Как вы можете не веровать в Аллаха, тогда как вы были мертвы, и Он оживил вас? Потом Он умертвит вас, потом оживит, а потом вы будете возвращены к Нему.

29

هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ ۚ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Ванзала къакъличир лерти гьар се-секӀал хӀушаб Илини сари акӀахъубти, гӀур Ил зубри дирес вехӀихьиб ва верхӀдехӀ зубри дариб. Ил — гьар секӀал далан сай!

Он - Тот, Кто сотворил для вас все, что на земле, а затем обратился к небу и сделал его семью небесами. Ему известно обо всякой вещи.

30

وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً ۖ قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ

ХӀера, хӀела ВегӀбекӀли малайкунази иб: «Ванзаличи нуни дила вакил калтас». Илдани иб: «Марлира, нушани ХӀед дезни дирухӀели ва ХӀу чевяхӀвирухӀели, ХӀуни ила калтаду илар вайдешуни диран ва адамти кабуршан?» Илини иб: «ХӀушани хӀебалуси — Нуни балулра!»

Вот твой Господь сказал ангелам: "Я установлю на земле наместника". Они сказали: "Неужели Ты поселишь там того, кто будет распространять нечестие и проливать кровь, тогда как мы прославляем Тебя хвалой и освящаем Тебя?" Он сказал: "Воистину, Я знаю то, чего вы не знаете".

31

وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَٰؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Илини Адамлизи лерилра уми дагьахъур, гӀур илди малайкунази дуриб ва иб: «ХӀуша дархьли диадалли, илди умала мягӀна Набзи бурая».

Он научил Адама всевозможным именам, а затем показал их ангелам и сказал: "Назовите мне их имена, если вы говорите правду".

32

قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۖ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

Илдани иб: «Деза биаб ХӀед! Нушани далулра чӀянкӀли ХӀуни дагьахъуртицун. Гьарли-марли, ХӀу—гьар секӀал далан, ГӀякьлукар сайри!»

Они ответили: "Пречист Ты! Мы знаем только то, чему Ты научил нас. Воистину, Ты - Знающий, Мудрый".

33

قَالَ يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ ۖ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ

Аллагьли иб: «Адам, ишдази умала мягӀна бура!» Илини илдази умала мягӀна бурибхӀели, Аллагьли иб: «Нуни хӀушази хӀебурирав, гьатӀи, мусни-зубрала дигӀяндешуни далас, хӀушани се дакӀукабирулрал ва се дигӀянбирулрал балас или?»

Он сказал: "О Адам! Поведай им об их именах". Когда Адам поведал им об их именах, Он сказал: "Разве Я не говорил вам, что знаю сокровенное на небесах и земле, и знаю, что вы совершаете открыто и что вы утаиваете?"

34

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ

Ва хӀера, Нушани малайкунази ира: «Адамлис икрам барая!» Илбисли ахӀентани, икрам бариб. Ил икрам барес кьабулхӀейкиб, халаверхур ва капуртала лугӀилизив увухъун.

Вот Мы сказали ангелам: "Падите ниц перед Адамом". Они пали ниц, и только Иблис отказался, возгордился и стал одним из неверующих.

35

وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ

Нушани ира: «Адам! ХӀура хӀела хьунулра алжанализир хӀердиреная, хӀушаб чинаб дигалра ва се дигалра букеная, амма иш галгаличи гъаммадирудая, бунагькарти детхӀеэс».

Мы сказали: "О Адам! Поселись в Раю вместе со своей супругой. Ешьте там вволю, где пожелаете, но не приближайтесь к этому дереву, а не то окажетесь одними из беззаконников".

36

فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ ۖ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ۖ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَىٰ حِينٍ

ГӀур шайтӀай гьирбарили илдази алжанализиб бунагь барахъиб ва ил бархьбатес илдачи чебуркъуб. Нушани ира: «КӀундацӀирая ишарадли! ХӀуша цалис ца душманти саррая! Ванза — хӀуша заманалис хӀердируси мерли бирар ва хӀушаб яшавлис гӀягӀнити секӀал илар дирар».

Сатана же побудил их споткнуться о него и вывел их оттуда, где они находились. И тогда Мы сказали: "Низвергнитесь и будьте врагами друг другу! Земля будет для вас обителью и предметом пользования до определенного срока".

37

فَتَلَقَّىٰ آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Адам сунела ВегӀбекӀла гъайличи лехӀизур ва, сунела баркьудиличи пашманиубси ил, ВегӀбекӀли язихъвариб, сенахӀенну Аллагь пашманиубсиличи уркӀецӀичевси, ряхӀмучевси сай!

Адам принял слова от своего Господа, и Он принял его покаяние. Воистину, Он - Принимающий покаяние, Милосердный.

38

قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا ۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Нушани ира: «Гьанна хӀуша сегъунтирал, тяп илдигъунтили дарх ванзаличи уряхӀахъирая. Набчибад мурт-биалра хӀушаб насихӀят лябкьян ва Нуни илизиб хъарбарибси бирутас урехи хӀебирар, илди пашманни кахӀевлан».

Мы сказали: "Низвергнитесь отсюда все!" Если к вам явится руководство от Меня, то те, которые последуют за Моим руководством, не познают страха и не будут опечалены.

39

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Аллагьличи хӀебирхути, нушала насихӀятуни къянбази халдирути биалли — жагьаннабла цӀала гӀязабтазиб бирар, илди илаб даимлис кавлан.

А те, которые не уверуют и сочтут ложью Наши знамения, будут обитателями Огня. Они пребудут там вечно.

40

يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ

ИзрагӀилла уршби! Нуни хӀушаб дарибти гӀяхӀдешуни гьандикахъая: Набчил хӀушани барибси вягӀдалис мартили диреная, илхӀели Нура хӀушачил барибси вягӀдалис марсили вирус. Набзирад, чӀянкӀли набзирад урухкӀеная!

О сыны Исраила (Израиля)! Помните милость, которую Я оказал вам. Будьте верны завету со Мной, и Я буду верен завету с вами. Меня одного страшитесь.

41

وَآمِنُوا بِمَا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونُوا أَوَّلَ كَافِرٍ بِهِ ۖ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَإِيَّايَ فَاتَّقُونِ

ХӀушачиб лебси бархьси биънилис бикьрилис гьанна Нуни бархьибсиличи дирхеная. Иличи хӀебирхутазирад цаибтили мадирудая. Дила насихӀятунала мерлаб се-биалра кьиматагар секӀал самайсидая ва Набзирад, чӀянкӀли Набзирад урухкӀеная.

Уверуйте в то, что Я ниспослал в подтверждение того, что есть у вас, и не становитесь первыми, кто отказался уверовать в это. Не продавайте Мои знамения за ничтожную цену и Меня одного бойтесь.

42

وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Бархьдешличи къянбала палтар чемалгьадая: бархьдеш, дигӀянмабиридая, хӀушани ил балухӀели!

Не облекайте истину в ложь и не скрывайте истину, тогда как вы знаете ее.

43

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ

ДехӀибала диреная, закат биреная, икрам бирутачил барх икрам биреная.

Совершайте намаз, выплачивайте закят и кланяйтесь вместе с кланяющимися.

44

أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Марлира, адамтачи уркӀецӀи бирахъес жидикӀули, хӀушани хӀушачила хъумкартидаяв, баягъи ил замана Тавратра бучӀули? Марлира, хӀуша духухӀедирудаяв?

Неужели вы станете призывать людей к добродетели, предав забвению самих себя, ведь вы же читаете Писание? Неужели вы не образумитесь?

45

وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ

Кумекбарахъес сабурличи ва дазала-дехӀибайчи дугьадизирая, илди — гьамадси баркьуди ахӀен; илди — гьарли-марли халаси цӀакь сари Аллагьлис мутӀигӀтас,

Обратитесь за помощью к терпению и намазу. Воистину, намаз является тяжким бременем для всех, кроме смиренных,

46

الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ

чула ВегӀбекӀличил саби къаршибиркниличи ва Иличи саби чарбулхъниличи бирхутас.

которые убеждены в том, что они встретятся со своим Господом и что они возвратятся к Нему.

47

يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ

ИзрагӀилла уршби! Нуни хӀушаб дарибти гӀяхӀдешуни, цархӀилти лебилра халкьаначирад хӀуша Нуни черяхӀдарни гьанбикахъая.

О сыны Исраила (Израиля)! Помните о милости, которую Я оказал вам, а также о том, что Я возвысил вас над мирами.

48

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Цалра инсай цархӀилла бунагьуни сунечи чехӀейсуси, илис кьадин гӀевкавхъни Аллагьли кьабулхӀебируси, бунагьуни багьандан илизибад багьа сахӀейсуси, бунагькар цалра инсайс кумекхӀебируси бархӀилизирад урухкӀеная!

Страшитесь того дня, когда ни один человек не принесет пользы другому и когда не будет принято заступничество, когда нельзя будет откупиться и когда им не будет оказана поддержка.

49

وَإِذْ نَجَّيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ ۚ وَفِي ذَٰلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ

Гьанбикахъая: Нушани хӀуша ПиргӀяванна адамтазирад дерцахъирая. Илдани хӀушачи халати гӀязабти дихутири, хӀушала уршби кабуршутири, чӀянкӀли хьунул адамтицун мицӀирли балтули. Ил — хӀушаб хӀушала ВегӀбекӀла шайзибад халаси имтихӀян сабри!

Вот Мы спасли вас от рода Фараона. Они подвергали вас ужасным мучениям, убивали ваших сыновей и оставляли в живых ваших женщин. Это было для вас великим испытанием (или великой милостью) от вашего Господа.

50

وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنْجَيْنَاكُمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ

Ва, хӀера, хӀуша мякьлар лерли Нушани урхьу кӀел бутӀаличи бутӀира: хӀуша нушани дерцахъирая, ПиргӀяванна адамти биалли, хӀушара хӀердикӀахъули, кагӀяхъира.

Вот Мы разверзли для вас море, спасли вас и потопили род Фараона, тогда как вы наблюдали за этим.

51

وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَىٰ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ

Ва, хӀера, Нушани Мусачил дарх авцӀали дуги деркӀира, илизи хъарбаркьуни дурули; хӀушани биалли, ил агархӀели, мургьила къача баррая ва бунагьуни чекасирая.

Вот Мы определили Мусе (Моисею) сорок дней, а после его ухода вы стали поклоняться тельцу, будучи беззаконниками.

52

ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَٰلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Илала гӀергъи Нуша хӀушачирад чердерхурра, хӀушани гӀяхӀсант багьесгу или хьулдикӀули.

После этого Мы простили вас, - быть может, вы будете благодарны.

53

وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Ва, хӀера, Нушани Мусас Тавратра къянализибад мар декӀарбирес пагьра дедира, хӀуша бархьси гьунчирад дашудая или хьулдикӀули.

Вот Мы даровали Мусе (Моисею) Писание и различение, - быть может, вы последуете прямым путем.

54

وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَىٰ بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Ва, хӀера, Мусани сунела халкьлизи иб: «Эй, дила халкь! ХӀушаб мургьила къача барили, хӀушани хӀушаб вайдеш барилрая. Ил багьандан, пашмандиъни балахъули, хӀуша акӀахъубсиличи дугьадизирая яра хӀушани хӀуша кадушая. Ил барадалли, хӀуша акӀахъубсила гьалаб хӀушаб къулайли бирар ва пашмандиубти хӀушачи Илини уркӀецӀи биру. ИлкӀун чевкархан, уркӀецӀичез сай».

Вот сказал Муса (Моисей) своему народу: "О мой народ! Вы были несправедливы к себе, когда стали поклоняться тельцу. Покайтесь перед своим Создателем и убейте сами себя (пусть невинные убьют беззаконников). Так будет лучше для вас перед вашим Создателем". Затем Он принял ваши покаяния. Воистину, Он - Принимающий покаяния, Милосердный.

55

وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَىٰ لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّىٰ نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْكُمُ الصَّاعِقَةُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ

ХӀера, хӀушани ирая: «Муса! ДакӀу-гьаргли нушани Аллагь чеваайчи нуша хӀечи дирххӀерехӀе». Ил багьандан хӀуша лямцӀили дяхъирая, хӀушаб Ил чеэс дигуси замана.

Вот вы сказали: "О Муса (Моисей)! Мы не поверим тебе, пока не увидим Аллаха открыто". Вас поразила молния (или постигла гибель), тогда как вы наблюдали за этим.

56

ثُمَّ بَعَثْنَاكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

КӀинайс, хӀуша дебкӀили гӀергъи, Нушани хӀуша мицӀирдаррая, хӀушани гӀяхӀсант багьишагу или хьулдикӀули.

Затем Мы воскресили вас после смерти, - быть может, вы будете благодарны.

57

وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَىٰ ۖ كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ ۖ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Нушани хӀуша гъагулличил кӀапӀдаррая ва хӀушаб маннара кӀанрабира дархьира: Нушани хӀушаб лугути нигӀматуни дукеная! Аммаки илди набчи лехӀхӀебизур ва иличибли Нушаб ахӀенрину илдани децӀагахъибси, чули чус сабри танбихӀ барибси.

Мы осенили вас облаками и ниспослали вам манну и перепелов: "Вкушайте блага, которыми Мы наделили вас". Они не были несправедливы по отношению к Нам - они поступали несправедливо по отношению к себе.

58

وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَٰذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ ۚ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ

Ва, хӀера, Нушани ира: «АдацӀирая иш шагьарлизи ва чинаб дигалра, сецад дигалра беркала букеная. Илала къапулизирад, икрам бирули, адицӀеная ва дикӀеная: «Берцуди!» Нуша хӀушала хатӀабачирад чердурхехӀе ва гӀяхӀдеш бирути чебяхӀбирехӀе.

Вот Мы сказали: "Войдите в этот город и ешьте вволю, где пожелаете. Войдите во врата, поклонившись, и скажите: "Прости нас!" Мы простим ваши прегрешения и приумножим награду творящим добро".

59

فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنْزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

Амма бархьдеш хӀейгантани чузи дурибти гъай цархӀилти гъайличил дарсдариб. ИлхӀели, Нушани илди бархьдеш хӀейгантас зубрачибад танбихӀ бархьира, илдани цӀахти баркьудлуми дирни багьандан.

Беззаконники заменили сказанное им слово другим, и Мы ниспослали на беззаконников наказание с неба за то, что они поступали нечестиво.

60

وَإِذِ اسْتَسْقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ ۖ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ۖ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ ۖ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Мусани сунела халкь бужахъес шин тиладидарибхӀели, Нушани ира: «Шурилизи хӀела тӀерхьали бяхъя!» Ва илизирад вецӀну кӀира урунж чухдухъун, лебилра адамтани саби шинни бужес бируси мер багьур. «Аллагьла савгъатуназирад дукеная ва дуженая, ванзала къакъличир бунагьуни тӀинтӀдирули, вайдешуни мадиридая!».

Вот Муса (Моисей) попросил питья для своего народа, и Мы сказали: "Ударь своим посохом по камню". Из него забили двенадцать ключей, и все люди узнали, где им надлежит пить. Ешьте и пейте из того, чем наделил Аллах, и не творите на земле зла, распространяя нечестие!

61

وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَىٰ لَنْ نَصْبِرَ عَلَىٰ طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا ۖ قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَىٰ بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ ۚ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ ۗ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ۗ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

Ва, хӀера, хӀушани ирая: «Муса! Нуша ца журала беркайцун дукес хӀедирехӀе. Нуша багьандан хӀела ВегӀбекӀлизи тиладибара нушаб Илизи гахъес ванзаличир дашути: хиярти, итан жерши, букан жерши, гъулухъара, къабакъуни». Мусани иб: «Марлира, хӀушани тиладибирулрав гӀяхӀси вайсиличил барсбарахъес? Мисрилизи дукьеная ва хӀушани тиладибируси илаб бургидая». Илдачи цӀахдешра мискиндешра гӀердаиб ва илди Аллагьла гьимилиуб уббухъун. Илкьяйда биубсири, сенахӀенну илдани Аллагьла хъарбаркьуни кьабулхӀедариб ва, сабаб агаркъира, идбагуни итутири! Илкьяйда биубсири, сенахӀенну илдани чус гьанбикибси бирусири ва илди такьсирчиби сабри!

Вот вы сказали: "О Муса (Моисей)! Мы не сможем вынести однообразную пищу. Помолись за нас своему Господу, чтобы Он взрастил для нас из того, что произрастает на земле, овощи, огурцы, чеснок, чечевицу и лук". Он сказал: "Неужели вы просите заменить лучшее тем, что хуже? Спуститесь в любой город, и там вы получите все, о чем попросили". Их постигли унижение и бедность. Они навлекли на себя гнев Аллаха тем, что отвергали знамения Аллаха и несправедливо убивали пророков. Это произошло потому, что они были ослушниками и преступали границы дозволенного.

62

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَىٰ وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Бархьси саби: бусурмантас, жугьутӀунас, ГӀиса идбагла дин бузахъантас, сабеянтас, Аллагьличи, кьиямала бархӀиличи бирхутас ва гӀяхӀдеш бирутас — илдас савгъат илдала ВегӀбекӀлизиб саби. Илдас урехи хӀебирар, илди пашманни кахӀевлан.

Воистину, верующим, а также иудеям, христианам и сабиям, которые уверовали в Аллаха и в Последний день и совершали праведные деяния, уготована награда у их Господа. Они не познают страха и не будут опечалены.

63

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Нушани хӀушачил вягӀда барира ва хӀушала чебкад дубура тӀашбатурра: «Нушани хӀушаб гибси чӀумали бихӀеная ва илаб лебси гьанбиркахъеная — белики, хӀуша Аллагьлизирад урухкӀишая!»

Вот Мы взяли с вас обещание и воздвигли над вами гору: "Крепко придерживайтесь того, что Мы даровали вам, и поминайте то, что содержится там, - быть может, вы устрашитесь".

64

ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَٰلِكَ ۖ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Илала гӀергъира хӀуша гӀелумдизуррая. Эгер хӀушачи Аллагьла ряхӀму ва уркӀецӀи агарти диалри, хӀуша талихӀагартили дирадая.

После этого вы отвернулись, и если бы не милость и милосердие Аллаха к вам, вы непременно оказались бы в числе потерпевших убыток.

65

وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ

ХӀушазибад сут бархӀи буунти хӀушани баладая ва Нушани илдази ира: «Гьимидухъла маймунтили диирая!».

Вы знали тех из вас, которые нарушили субботу. Мы сказали им: "Будьте обезьянами презренными!"

66

فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

Илизиб Нушани илди халкьанас ва гӀебалкӀутас сахъдеш бирахъес мисал ва Аллагь уркӀилавтас гӀибрат чедаахъира.

Мы сделали это примерным наказанием для них самих и для будущих поколений, а также назиданием для богобоязненных.

67

وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً ۖ قَالُوا أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًا ۖ قَالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ

Ва, хӀера, Мусани сунела халкьлизи иб: «Аллагьли хӀушачи хъарбирули сай кьял белгьахъес». Илдани иб: «ХӀуни нуша дукелцӀиличи дирхьули хӀедииша?» Илини иб: «МехӀурли увхӀевхъес багьандан ну Аллагьличи дугьаилзулра!»

Вот Муса (Моисей) сказал своему народу: "Аллах приказывает вам зарезать корову". Они сказали: "Неужели ты насмехаешься над нами?" Он сказал: "Упаси меня Аллах оказаться одним из невежд".

68

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ ۚ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا فَارِضٌ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذَٰلِكَ ۖ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ

Илдани иб: «Ил кьял сегъуна сабил нушази бурахъес хӀела ВегӀбекӀ живара». Мусани иб: «Ил викӀули сай: «Ил кьял я бухъна ахӀен, я укья ахӀен, илди кӀилалра ургарти гӀямрула саби». ХӀушачи хъарбарибси барая!»

Они сказали: "Помолись за нас своему Господу, чтобы Он разъяснил нам, какая она". Он сказал: "Он говорит, что она не старая и не телка, средняя по возрасту между ними. Выполните же то, что вам велено!"

69

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا لَوْنُهَا ۚ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ

Илдани иб: «ХӀела ВегӀбекӀ нушачи живара: «Ца чебаахъалри Илини нушази ил, се рангла сабил багьахъес». Илини иб: «Ил кьял — кьерхӀе саби, рангра бухъуцӀликьерхӀси, сунечи хӀерикӀусилис гӀяхӀбизеси саби, викӀули сай Ил».

Они сказали: "Помолись за нас своему Господу, чтобы Он разъяснил нам, какой она масти". Он сказал: "Он говорит, что эта корова светло-желтого цвета. Она радует смотрящих".

70

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ إِنَّ الْبَقَرَ تَشَابَهَ عَلَيْنَا وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَمُهْتَدُونَ

Илдани иб: «Кьули цаличи ца мешути дирарну, ил сегъуна сабил нушази бурахъес хӀела ВегӀбекӀ живара, ва илхӀели нуша, эгер Аллагьлис дигалли, бархьси гьунчир дирехӀе».

Они сказали: "Помолись за нас своему Господу, чтобы Он разъяснил нам, какова же она, ведь коровы кажутся нам похожими одна на другую. И если Аллах пожелает, то мы последуем прямым путем".

71

قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ وَلَا تَسْقِي الْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌ لَا شِيَةَ فِيهَا ۚ قَالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ ۚ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُوا يَفْعَلُونَ

Мусани иб: «Ил викӀули сай: «Ил кьял я сага балцули, я хъу шинни иркули бяркъурси ахӀен, илизир сегъунтилра дяхъи-хъас, цархӀилти рангла дамгъни агара». Илдани иб: «Гьанна хӀуни дархьти лишанти чедаахъири». Ва кьял белгьун, хӀятта ил хӀебарес хӀядурли биалра.

Он сказал: "Он говорит, что эта корова не приучена пахать землю или орошать ниву. Она здорова и не имеет отметин". Они сказали: "Теперь ты принес истину". Затем они зарезали ее, хотя были близки к тому, чтобы не сделать этого.

72

وَإِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا ۖ وَاللَّهُ مُخْرِجٌ مَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ

Ва, хӀера, хӀушани ца адам кавширая ва, хӀуша-ургар жалдикӀули, цали ца гӀяйибладирулрая, Аллагьли биалли хӀушани се дигӀянбирулрал багьур.

Вот вы убили человека и стали препираться по этому поводу. Но Аллах выявляет то, что вы скрываете.

73

فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا ۚ كَذَٰلِكَ يُحْيِي اللَّهُ الْمَوْتَىٰ وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Нушани ира: «Илис бяхъяя кья чидил-биалра биркӀай!» БебкӀибти Аллагьли илкьяйда мицӀирбирули сай ва сунела гӀяламатуни хӀушази чедиахъули сай: белики, хӀуша духудиишая!

Мы сказали: "Ударьте его (убитого) частью ее (коровы)". Так Аллах воскрешает мертвых и показывает вам Свои знамения, - быть может, вы уразумеете.

74

ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَٰلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً ۚ وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهَارُ ۚ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْمَاءُ ۚ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Илала гӀергъи хӀушала уркӀби кьяркьдиуб: тяп шуриван кадизур яра гьатӀира имцӀали чӀумадиуб. ГӀе! Шурмала ургарра лер чузирад урунжуни авдути, илдала ургар лер даргсавдути ва илад шин чухдикӀути, илдала ургар лер Аллагьла гьалабси урехилизирад гьятӀидурути. ХӀушани дирути Аллагьли пикри бяхӀчихӀеили далтули ахӀен.

После этого ваши сердца ожесточились и стали, как камни, или даже еще жестче. Воистину, среди камней есть такие, из которых бьют родники. Среди них есть такие, которые раскалываются и изливают воду. Среди них есть такие, которые падают от страха перед Аллахом. Аллах не находится в неведении о том, что вы совершаете.

75

أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Марлира, хӀуша хьулдикӀулрав илди хӀушани дурутачи бирхарар или? Илдазибад цацабехӀтаникӀун гьанналаубал Аллагьла гъай аргъиб ва, илдала мягӀна багьурли гӀергъи, илди гьарацӀдариб. Илдани ил балули саби.

Неужели вы надеетесь, что они поверят вам, если некоторые из них слышали Слово Аллаха и сознательно исказили его после того, как поняли его смысл?

76

وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Аллагьличи бирхутачил къаршибиркухӀели, илди бикӀули саби: «Нушара дирхулра!» Амма цабехӀличил цабехӀ сабицун калунхӀели, бикӀули саби: «ХӀушаб Аллагьли гьаргбарибсиличила хӀушани илдазира хӀебуридаяв, хӀушала ВегӀбекӀла гьалаб иличила илди хӀушачил жалбикӀесли?» Марлира, хӀушани ил хӀебалулрав?

Когда они встречали верующих, они говорили: "Мы уверовали". Когда же они оставались наедине друг с другом, то говорили: "Неужели вы расскажете им о том, что открыл вам Аллах, чтобы они могли препираться с вами посредством этого перед вашим Господом? Неужели вы не уразумеете этого?"

77

أَوَلَا يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ

Марлира, илдани хӀебалулив чули дигӀянадирути ва чули дакӀудирути Аллагьли далули виъни?

Неужели они не знают, что Аллаху ведомо все, что они скрывают и обнародуют?

78

وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

Илдала ургаб леб гӀелакабухъунти, чулира Таврат хӀебалути, чӀянкӀли хьуланазицун абархибти: илдала лерти цадехӀ гьанбикуни сари.

Среди них есть неграмотные люди, которые не знают Писания, а лишь верят пустым мечтам и делают предположения.

79

فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَٰذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ۖ فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ

Сегъуна-биалра, ца камсилра багьа бикахъес багьандан чула някъбачил жузра белкӀи, гӀур «иш Аллагьличибад саби» или бикӀути язихъуни саби. Язихъуни саби чула някъбани делкӀунти багьандан, язихъуни саби чули чус бурчуси багьандан!

Горе тем, которые пишут Писание собственными руками, а затем говорят: "Это - от Аллаха", - чтобы купить за это ничтожную цену. Горе им за то, что написали их руки! Горе им за то, что они приобретают!

80

وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً ۚ قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ ۖ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Илди бикӀули саби: «Чумал бархӀилисцун хӀебиалли, нушачи жагьаннабла цӀа къячхӀебилкан». Хьарбаа илдази: «ХӀушани Аллагьличил вягӀда-мага баррав ва Аллагьли Сунела ил вягӀда барсхӀебирув? Яра хӀушани Аллагьличила хӀушанира балхӀебалуси бурули хӀедиишая?».

Они говорят: "Огонь коснется нас лишь на считанные дни". Скажи: "Неужели вы заключили завет с Аллахом? А ведь Аллах никогда не изменит Своему обещанию! Или же вы наговариваете на Аллаха то, чего не знаете?"

81

بَلَىٰ مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

ГӀе! Вайдешуни дирути ва бунагьунани бицӀибти — жагьаннабла цӀала атӀлу саби, илди илаб даимлис кавлан.

О нет! Те, которые приобрели зло и оказались окружены своим грехом, окажутся обитателями Огня. Они пребудут там вечно.

82

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Аллагьличи бирхути ва гӀяхӀдеш бирути биалли алжанала агьлули бирар, илди илаб даимлис кадра кавлан.

А те, которые уверовали и совершали праведные деяния, окажутся обитателями Рая. Они пребудут там вечно.

83

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ

Ва, хӀера, Нушани ИзрагӀилла уршбачил вягӀда барра: «Аллагьлисцун ахӀи гӀур чисалра икрам хӀебирес; бегӀтас, узи-уршилис, цӀуръабас, мискинтас гӀяхӀдеш бирес. Адамтази малхӀямли гъайдикӀес, дехӀибала дирес, садакьа бирес». Амма, цакамтала дурарад, хӀуша вягӀдалис къянадиубрая ва гӀелумдизуррая.

Вот Мы заключили с сынами Исраила (Израиля) завет о том, что вы не будете поклоняться никому, кроме Аллаха; будете делать добро родителям, а также родственникам, сиротам и беднякам; будете говорить людям прекрасное, совершать намаз и выплачивать закят. Но впоследствии вы отвернулись с отвращением, за исключением немногих.

84

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ

Ва, хӀера, Нушани хӀушачи хьарбарра: «ХӀушани хӀушала хӀи кемартӀидая, хӀушала ери-юртлизирад цадехӀли цадехӀ дугӀмайидая». ГӀур хӀушани ил хъямачил марбаррая.

Вот Я заключил с вами завет о том, что вы не будете проливать вашей крови и изгонять друг друга из ваших жилищ. Потом вы признали это, свидетельствуя об этом.

85

ثُمَّ أَنْتُمْ هَٰؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَىٰ تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ ۚ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ ۚ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَٰلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَىٰ أَشَدِّ الْعَذَابِ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Амма илала гӀергъи хӀуша цабехӀли цархӀилти кадуршантили, цацабехӀти чула ери-юртлизибад дугӀиантили, зулмукартили ва душмандеш имцӀадикӀахъес цалис цали кумекбирантили урдухъунрая. Рахли хӀушачи ясирти бакӀалри, хӀушани багьа сасили, илди баткайутири, хӀятта ил бирахъес хӀушаб къадагъабарибси биалра. Марлира, хӀуша Тавратла ца бутӀаличи дирхули, илала цархӀил бутӀаличи хӀедирхутирав? ХӀушазибад чили илкьяйда бирули виалра, илис иш дунъяличирти гӀямрулизиб цӀахдеш ахӀенси гӀур цархӀил пай хӀебирар, кьиямала бархӀилизиб биалли илдас бегӀлара чӀумаси танбихӀ барили бирар! ХӀушала баркьудлумачи Аллагь хӀяжатагарли хӀерхӀейкӀар!

Но впоследствии именно вы стали убивать друг друга и изгонять некоторых из вас из жилищ, помогая одним против других в грехе и несправедливости. А если они приходят к вам пленными, то вы выкупаете их. А ведь вам было запрещено изгонять их. Неужели вы станете веровать в одну часть Писания и отвергать другую часть? Воздаянием тому, кто совершает подобное, будет позор в мирской жизни, а в День воскресения они будут подвергнуты еще более ужасным мучениям. Аллах не находится в неведении о том, что вы совершаете.

86

أُولَٰئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ ۖ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Иш дунъяличирти гӀямрулис ахират бехӀсурбирантас ил гӀязаб кункхӀебирар ва илдас кумекхӀебиру.

Они купили мирскую жизнь за Последнюю жизнь. Их мучения не будут облегчены, и им не будет оказана помощь.

87

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ ۖ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ۗ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَىٰ أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ

Нушани Муса идбаглис Таврат гира ва илис гӀелабад Нушани цархӀилти вакилтира бархьира. Мариямла урши ГӀисас дурусти хъарбаркьуни гира ва ил дурхъати рухӀличил гӀевуцира. ХӀуша ахӀенраяв, гьатӀи, хӀушала уркӀбас хӀейгуси хили чидил-виалра идбаг хӀушачи вакӀибхӀели, гьар мурталра иличир чердукардирхӀути? ЦабехӀти хӀушани къянбартази халбирутири, цархӀилти—кабуршутири.

Мы даровали Мусе (Моисею) Писание и отправили вслед за ним череду посланников. Мы даровали Исе (Иисусу), сыну Марьям (Марии), ясные знамения и укрепили его Святым Духом (Джибрилем). Неужели каждый раз, когда посланник приносил вам то, что было вам не по душе, вы проявляли высокомерие, нарекали лжецами одних и убивали других?

88

وَقَالُوا قُلُوبُنَا غُلْفٌ ۚ بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ

Илди бикӀули саби: «Нушала уркӀби—кьяпӀли сари». Чула барскъадеш багьандан илдачи Аллагьли лягӀнат бушиб. Илдала ургаб камли саби Аллагьличи бирхути!

Они сказали: "Сердца наши покрыты завесой (или переполнены знаниями)". О нет, это Аллах проклял их за их неверие. Как же мала их вера!

89

وَلَمَّا جَاءَهُمْ كِتَابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ وَكَانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جَاءَهُمْ مَا عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ ۚ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكَافِرِينَ

Чучил барибси вягӀда марбируси Кьуръан Аллагьличибад илдачи бакӀибхӀели, — гьаланачи илдани тиладибирусири капуртачибад саби чедибикахъес, — чули балуси бакӀибхӀели биалли, илди иличи бирхарули ахӀен. Капуртачи Аллагьла лягӀнат бакӀаб!

К ним явилось от Аллаха Писание, подтверждающее правдивость того, что было у них. Прежде они молили о победе над неверующими. Когда же к ним явилось то, что они узнали, они отказались уверовать в него. Да пребудет проклятие Аллаха над неверующими!

90

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَىٰ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ۖ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَىٰ غَضَبٍ ۚ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ

Илдани чули саби бирцуси багьа хӀябилра камси леб! Аллагьли Сунела лугъразивад Сунес дигусилис Сунела уркӀецӀиличил бурхьусиличи кьясбирни багьандан Аллагьли бархьибсиличи бирххӀебирхули, илдани чучи гьимидулхъахъули саби. Гьарли-марли, капуртас цӀахси танбихӀ бирар!

Скверно то, что они купили за свои души, отвергнув ниспосланное Аллахом и завидуя тому, что Аллах ниспосылает Свою милость тому из Своих рабов, кому пожелает. Они навлекли на себя гнев, один поверх другого. Неверующим уготованы унизительные мучения.

91

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا نُؤْمِنُ بِمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَاءَهُ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَهُمْ ۗ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِيَاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Илдази бикӀухӀели «Аллагьли бурхьусиличи дирхеная!» или, илдани жаваб лугули саби: «Нушаб бархьибсиличи нуша дирхулра!» Амма илис гӀелабад бурхьусиличи илди бирхарули ахӀен, хӀятта ил — чучиб лебси марбируси бархьдеш биалра. Бура: «Эгер хӀуша Аллагьличи дирхути диадалли, сен гьатӀи хӀушани гьаб-убла замана Аллагьла идбагуни кабуршутири?».

Когда им говорят: "Уверуйте в то, что ниспослал Аллах", - они отвечают: "Мы веруем в то, что было ниспослано нам". Они отвергают то, что явилось впоследствии, хотя это является истиной, подтверждающей правдивость того, что есть у них. Скажи: "Почему же раньше вы убивали пророков Аллаха, если вы являетесь верующими?"

92

وَلَقَدْ جَاءَكُمْ مُوسَىٰ بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَنْتُمْ ظَالِمُونَ

ХӀушачи Муса идбаг гӀячихъти хъарбаркьуначил вакӀиб, хӀушани биалли, ил агархӀели, мургьила къача баррая. ХӀуша гьеч бархьдеш агарти саррая!

Муса (Моисей) явился к вам с ясными знамениями, но в его отсутствие вы стали поклоняться тельцу, будучи беззаконниками.

93

وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ وَاسْمَعُوا ۖ قَالُوا سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَأُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ ۚ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُمْ بِهِ إِيمَانُكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Ва, хӀера, Нушани хӀушачил вягӀда барра ва хӀушала чебкал дубура тӀашбатурра: «Нушани хӀушаб гибси чӀумали бихӀеная ва илис мутӀигӀли диреная». Илдани иб: «Нушани аргъира, амма илис мутӀигӀхӀедикӀехӀе». Илдала уркӀби, Аллагьличи хӀедирхули, мургьила къачаличи агьурли сари. Бура: «ХӀушала динни хӀушачи хъарбируси хӀябилра убяхӀси леб, эгер хӀуша динничи дирхути диадалли!».

Вот Мы заключили с вами завет и воздвигли над вами гору: "Крепко придерживайтесь того, что Мы даровали вам, и слушайте". Они сказали: "Слушаем и ослушаемся". Их сердца впитали любовь к тельцу по причине их неверия. Скажи: "Скверно то, что велит вам ваша вера, если вы вообще являетесь верующими".

94

قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Бура: «Эгер Аллагьличибси алжана чӀянкӀли хӀушабцун ахӀи, гӀур чисалра хӀелугуси биалли, хӀебиалли хъярхъ-хъярхъли дебкӀес кьасбарая, нагагьладан хӀушани дурути дархьти диалли!»

Скажи: "Если Последняя обитель у Аллаха предназначена только для вас, а не для других людей, то пожелайте себе смерти, если вы говорите правду".

95

وَلَنْ يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

Амма илдани бебкӀес сезаманалра кьасхӀебиру, сенахӀенну илди чула някъбани дарибти бунагьуни багьандан бируси танбихӀлизибад урухкӀули саби. Аллагьли гӀяхӀил балули сай илди бунагькарти биъни!

Однако они никогда не пожелают себе этого из-за того, что приготовили их руки. Аллах ведает о беззаконниках.

96

وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَىٰ حَيَاةٍ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا ۚ يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذَابِ أَنْ يُعَمَّرَ ۗ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ

Ва гьарли-марли хӀуни балад лебилра адамтазибад илди гӀямруличи бегӀлара гӀяшикьти биъни, илдазивад гьариллис, тяп бахъал аллагьуначи бирхутала гьариллисван, азир дус калес дигахъи. Амма духъянти гӀямрулира ил гӀязабтазивад уцхӀевцахъу: АллагьликӀун чедиули сай илдани дирути!

Ты непременно убедишься, что они жаждут жизни больше всех людей, даже больше многобожников. Каждый из них желал бы прожить тысячу лет. Но даже долгая жизнь ничуть не отдалит их от мучений. Аллах видит то, что они совершают.

97

قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَىٰ قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ

ЖабрагӀил малайклис... душманни ветаурсилизи бура: «Аллагьла пурбанничил илини сабригу хӀела уркӀиличи ил хьурабарибси, илис гьалаб бархьибси бархьси биънилис бикьри саблин, Аллагьличи бирхутас бархьси гьуни ва разидешла багьахъни саблин.

Скажи: "Кто является врагом Джибрилу (Гавриилу)?" Он низвел его (Коран) на твое сердце с соизволения Аллаха в подтверждение правдивости того, что было прежде, в качестве верного руководства и благой вести для верующих.

98

مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ

Аллагьлисра, Илала малайкунасра, Илала вакилтасра, ЖабрагӀиллисра, МикагӀиллисра... душмантили бетауртас — илдас, капуртас, Аллагьра душман сай!

Если кто враждует с Аллахом и Его ангелами, посланниками, Джибрилом (Гавриилом) и Микаилом (Михаилом), то ведь Аллах является врагом неверующих.

99

وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ۖ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلَّا الْفَاسِقُونَ

Нушани хӀед дурхъати аятуни дархьира. Ва чӀянкӀли хӀяжартицун илдачи бирхули ахӀен.

Мы ниспосылали тебе ясные знамения, и не веруют в них только нечестивцы.

100

أَوَكُلَّمَا عَاهَدُوا عَهْدًا نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

ГьархӀели, илдани сегъуна-биалра вягӀда барибхӀели, илдазибад цабехӀти итмадан илис къянабирули саби. ГӀе, илдазибад бахъалгъунти Аллагьличи бирхули ахӀен!

Неужели всякий раз, когда они заключают завет, часть из них отбрасывает его? Более того, большинство из них не веруют.

101

وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Илдачи, чула лебси марбирули, Аллагьличивад вакил вакӀибхӀели, чус Таврат гибтазибад цацабехӀтани, Аллагьла Таврат чула къакъла гӀела иргъусири, хӀятта ил чули хӀебалусиван

Когда к ним пришел Посланник от Аллаха (Мухаммад), подтвердивший правдивость того, что было у них, некоторые из тех, кому было даровано Писание, отбросили Писание Аллаха за спины, словно они не знают истины.

102

وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَىٰ مُلْكِ سُلَيْمَانَ ۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَٰكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ ۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ ۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ ۚ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ ۚ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ ۚ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ ۚ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

ва илди Сулайбанничила къянбани дугьути шайтӀунтас гӀелабад арбякьун. Амма Сулайбан капур ахӀенри; капурти сарри шайтӀунти: илдани адамти бурсибирутири сихӀруличи ва Вавилоннизибти кӀелра малайк ХӀарутӀлисра МарутӀлисра дархьибтачи. Амма илди кӀилилра чилра учӀахъуси ахӀенри, илизи гьаланачи хӀеили: «Нуша — вайсиличи иштяхӀ алкӀахъанти сарра, вари капур ветмаруд!» Илдазибад бурсибиубтири сунела хьунуйзивад мурул севан декӀарвиркахъес гӀягӀнисил. Амма илдани чисалра вайдеш барес бирути ахӀенри, нагагьладан Аллагьли пурбан хӀебируси биалри. Илди бурсибиубтири чус пайда ахӀи, зарал бихусиличи. Ва илдани балусири, чили ил биралра, ахиратлизиб илис нигӀматунала пай агни. Марлира, илдани чули саби бирцуси багьа хӀябилра биштӀаси леб! Эгер илдани ил балуси биалри!

Они последовали за тем, что читали дьяволы в царстве Сулеймана (Соломона). Сулейман (Соломон) не был неверующим. Неверующими были дьяволы, и они обучали людей колдовству, а также тому, что было ниспослано двум ангелам в Вавилоне - Харуту и Маруту. Но они никого не обучали, не сказав: "Воистину, мы являемся искушением, не становись же неверующим". Они обучались у них тому, как разлучать мужа с женой, но никому не могли причинить вред без соизволения Аллаха. Они обучались тому, что приносило им вред и не приносило им пользы. Они знали, что тому, кто приобрел это, нет доли в Последней жизни. Скверно то, что они купили за свои души! Если бы они только знали!

103

وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ ۖ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Нагагьладан илди Аллагьличи бирхути ва Аллагьлизибад урухкӀути биалри — илдас Аллагьла савгъат сахаватси бири. Рахли илдани ил балуси биалри!

Если бы они уверовали в Аллаха и были богобоязненны, то вознаграждение от Аллаха было бы лучше для них. Если бы они только знали!

104

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا ۗ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Аллагьличи дирхути! Идбаглизи «Нуша дихӀяба!» мадикӀудаяну, «Нушачи хӀеризи!» дикӀеная ва Илис мутӀигӀтили диреная. Капуртас танбихӀ жапасили бирар!

О те, которые уверовали! Не говорите Пророку: "Заботься о нас!" - а говорите: "Присматривай за нами!" и слушайте. А неверующим уготованы мучительные страдания.

105

مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ ۗ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ

Таврат балутала ургабадти Аллагьличи хӀебирхутас ва бахъал аллагьунартас дигули ахӀен хӀушала ВегӀбекӀла шайзибад хӀушаб сегъуна-биалра гӀяхӀдеш биубли, амма Аллагьли уркӀецӀи биру Сунес дигусиличи: Аллагьла сахаватдешунас дазу лебси ахӀен!

Неверующие люди Писания и многобожники не хотят, чтобы вам ниспосылалось благо от вашего Господа. Аллах же отмечает Своей милостью, кого пожелает. Аллах обладает великой милостью.

106

مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا ۗ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

ГьархӀели, чидил-биалра аят Нушани уббирхъухӀели яра ил хъумартахъес хьарбирухӀели, Нушани иличибра гӀяхӀси яра иличи мешуси аят лугулра. ХӀуни хӀебалулрив, гьатӀи, Аллагьли се-дигара барес вирни?

Когда Мы отменяем или заставляем забыть один аят, то приводим тот, который лучше его, или равный ему. Разве ты не знаешь, что Аллах способен на всякую вещь?

107

أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۗ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

ХӀуни хӀебалулрив, гьатӀи, мусни-зубрас Аллагьли бекӀдеш дирни ва Аллагьла дуравад хӀушаб я гъамси я кумекчи агни?

Разве ты не знаешь, что Аллаху принадлежит власть над небесами и землей и что нет у вас, кроме Аллаха, ни покровителя, ни помощника?

108

أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَىٰ مِنْ قَبْلُ ۗ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Белики, хӀушаб дигули диишая хӀушала вакиллизи хьарбаэс, гьалаб Мусази хьарбиули кьяйда? Амма капурдешлис дин чили барсбиралра, ил бархьси гьунчивад чеввалкӀи сай.

Или же вы хотите попросить вашего Посланника, как прежде они (сыны Исраила) попросили Мусу (Моисея)? Кто сменил веру на неверие, тот уже сбился с прямого пути.

109

وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ ۖ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّىٰ يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Таврат балутазибад бахъалтас, чула уркӀбазибси гьими сабабли, дигули саби, хӀуша Аллагьличи дирхутили детаурли гӀергъи, чузи бархьдеш гӀячихъли чебаахъили гӀергъи хӀуша гӀурра капуртили детаахъес. Аллагьли илдас танбихӀ барайчи илдачирад тяйдидиреная ва гӀелумдилзеная. Гьарли-марли, Аллагь селрайчив цӀакьси сай!

После того, как прояснилась им истина, многие из людей Писания из зависти своей хотели бы отвратить вас от веры, когда вы уже приняли ее. Простите их и будьте великодушны, пока Аллах не явится со Своим повелением. Воистину, Аллах способен на всякую вещь.

110

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

ДехӀибала диреная, закат биреная: хӀушани хӀушаб сегъуна гӀяхӀдеш барадалра — ил Аллагьличиб бургидая: хӀушани бируси АллагьликӀун чебиули сай!

Совершайте намаз и выплачивайте закят. Все то доброе, что вы предварите для себя, вы найдете у Аллаха. Воистину, Аллах видит то, что вы совершаете.

111

وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَىٰ ۗ تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ ۗ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Илди бикӀули саби: «ЖугьутӀунала ва ГӀиса идбагла умматла дурабад гӀур чилра алжанализи адхӀейцӀур». Илдигъунти сари илдала хьулани. Бура: «ХӀуша дархьли диадалли, хӀушала далилти гьаладихьая».

Они сказали: "Не войдет в Рай никто, кроме иудеев или христиан". Таковы их мечты. Скажи: "Приведите ваше доказательство, если вы говорите правду".

112

بَلَىٰ مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

ГӀе! ГӀяхӀдеш бирули, Аллагьлис чи мутӀигӀили виралра, илис сунела ВегӀбекӀла шайзибад савгъат бирар: илис урехи хӀебирар ва ил пашманни хӀейрар.

О нет! Кто покорит свой лик Аллаху, совершая добро, тот получит награду от своего Господа. Они не познают страха и не будут опечалены.

113

وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَىٰ عَلَىٰ شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَىٰ لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَىٰ شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ ۗ كَذَٰلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ۚ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

ЖугьутӀуни бикӀули саби: «ГӀиса идбагла уммат бархьли ахӀен!» ГӀиса идбагла умматра бикӀули саби: «ЖугьутӀуни бархьли ахӀен!» Илди кӀибехӀлилра биалли Таврат бучӀули саби. Илданигъуна бурули саби хӀебалутанира. Чула жалтазиб илдазибад чихъали бархьлил кьиямала бархӀи Аллагьли белгибиру.

Иудеи сказали: "Христиане не следуют прямым путем". А христиане сказали: "Иудеи не следуют прямым путем". Все они читают Писание, но слова невежественных людей похожи на их слова. В День воскресения Аллах рассудит их в том, в чем они расходились во мнениях.

114

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَىٰ فِي خَرَابِهَا ۚ أُولَٰئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ ۚ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Аллагьлис булгути мераначиб Илала у айхъахъес къадагъабирутачиб ва илди дехъес къайгънабиркьутачиб гьатӀи имцӀали бунагькарти лебара? Илдас гӀягӀнисири уркӀбазиб мутӀигӀдешличил ила абицӀес. Илдачи хӀерли сари: иш дунъяличирти гӀямрулизиб — цӀахдеш, ахиратлизир — кахти гӀязабти!

Кто может быть несправедливее того, кто запрещает в мечетях Аллаха поминать имя Его и стремится разрушить их? Им следовало бы входить туда только с чувством страха. Позор им в мирской жизни и великие мучения в Последней жизни.

115

وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ ۚ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Аллагьла сари Машрикьра Магърибра: хӀушани чинабяхӀ хӀеръадалра — илар Аллагьла дяхӀ сари. Гьарли-марли, Аллагь гьар чинавалра виран, гьар секӀал далан сай!

Аллаху принадлежат восток и запад. Куда бы вы ни повернулись, там будет Лик Аллаха. Воистину, Аллах - Объемлющий, Знающий.

116

وَقَالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَدًا ۗ سُبْحَانَهُ ۖ بَلْ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ

Илди бикӀули саби: «Аллагьли Сунес урши касиб». Деза биаб Илис! ГӀе, мусни-зубрачирти гьар секӀал Илала сари! Гьар секӀал Илис мутӀигӀти сари!

Они сказали: "Аллах взял Себе сына". Пречист Он! Напротив, Ему принадлежит то, что на небесах и на земле. Ему одному все покоряются.

117

بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ وَإِذَا قَضَىٰ أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

Ил — мусни-зубри дарибси сай, ва Илис дигули виалли се-биалра акӀахъес, Илини иру: «АкӀен!» ва ил алкӀан.

Он - Творец небес и земли. Когда Он принимает решение, то стоит Ему сказать: "Будь!" - как это сбывается.

118

وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينَا آيَةٌ ۗ كَذَٰلِكَ قَالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ۘ تَشَابَهَتْ قُلُوبُهُمْ ۗ قَدْ بَيَّنَّا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ

БалхӀебалути бикӀар: «Эгер Аллагь нушачилра гъайухьалри, яра нушабра аят бакӀалри!» ЦацабехӀти илкьяйда бикӀутири илдас гьалабтира; илдала уркӀбира цагъунти сари. УркӀи-уркӀилабад бирхути адамтас Нушани аятуни гира.

Те, которые лишены знания, говорят: "Почему Аллах не говорит с нами? Почему знамение не приходит к нам?" Такие же слова говорили их предшественники. Их сердца похожи. Мы уже разъяснили знамения людям убежденным!

119

إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا ۖ وَلَا تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِيمِ

ХӀера, Нушани хӀу гӀяхӀла хабар биханни ва насихӀятчили вархьири ва жагьаннабла цӀализи аркьутас кьадин жавабкардеш хӀезирад тӀалабхӀедиру.

Мы отправили тебя с истиной добрым вестником и предостерегающим увещевателем, и ты не будешь спрошен об обитателях Ада.

120

وَلَنْ تَرْضَىٰ عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَىٰ ۗ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

Я жугьутӀуни, я ГӀиса идбагла уммат, хӀуни илдала дин кьабулбарайчи, хӀечи разили хӀебирар. Бура: «ЧӀянкӀли Аллагьла гьуницун — бархьси гьуни саби!» Нагагь хӀед бархьси гӀилму гили гӀергъи хӀу илдала кьасанас гӀелавад арукьядли, хӀед Аллагьла шайзирад я икьала, я кумек хӀедирар.

Иудеи и христиане не будут довольны тобой, пока ты не станешь придерживаться их религии. Скажи: "Путь Аллаха - это прямой путь". Если же ты станешь потакать их желаниям после того, как к тебе явилось знание, то Аллах не будет тебе ни Покровителем, ни Помощником.

121

الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَٰئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ ۗ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Нушани чус Тавратра Инжилра гибти ва илди дигиличил дучӀути — илди Илдачи бирхули саби, илди кьабулхӀедирути биалли — бархьси гьунчибад чеббалкӀи саби.

Те, кому Мы даровали Писание и кто читает его надлежащим образом, действительно веруют в него. А те, которые не уверуют в него, непременно окажутся в убытке.

122

يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ

ИзрагӀилла уршби! Нуни хӀушаб дарибти гӀяхӀдешуни, цархӀилти халкьаначир хӀуша Нуни черяхӀдарни гьанбикахъая.

О сыны Исраила (Израиля)! Помните о милости, которую Я оказал вам, а также о том, что Я возвысил вас над мирами.

123

وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Цалра инсай цархӀилла бунагьуни сунечи чехӀейсуси, илис кьадин гӀевкавхъни Аллагьли кьабулхӀебируси, бунагьуни багьандан илизибад багьа сахӀейсуси, бунагькар цалра инсайс кумек хӀебируси бархӀилизирад урухкӀеная!

Страшитесь дня, когда ни один человек не принесет пользы другому и когда нельзя будет откупиться, когда ничем не поможет заступничество и когда им не будет оказана поддержка.

124

وَإِذِ ابْتَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ۖ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ

Гьанбикахъа Аллагьли хъарбаркьуначил Ибрагьимла секьяйда хӀялумцӀурал ва илини илди севан тамандарибал. ИлхӀели Аллагьли иб: «Нуни хӀу адамтас гьавкьяна вирури». Ибрагьимли иб: «Дила наслулисра вархли?» Аллагьли иб: «Дила хъарбаркь бунагькартачи хасбируси ахӀен».

Вот испытал Господь Ибрахима (Авраама) повелениями, и тот выполнил их. Он сказал: "Я сделаю тебя предводителем людей". Он сказал: "И из моего потомства". Он сказал: "Мой завет не коснется беззаконников".

125

وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ۖ وَعَهِدْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Гьанбикахъа Нушани ил юрт адамти цалабиркуси ва урехи агарси мерли секьяйда бетаахъуррал. «Ибрагьимла мерра хӀуша дулгуси мерли бетаахъая». Ва Нушани Ибрагьимличира ИсмагӀилличира хъарбарра: «Дила юрт алавбирантас, динничила пикрумазиб илаб замана буркӀантас, икрам бирантас ва сужда бирантас Дила юрт умули бихӀеная».

Вот Мы сделали Дом (Каабу) пристанищем для людей и безопасным местом. Сделайте же место Ибрахима (Авраама) местом моления. Мы повелели Ибрахиму (Аврааму) и Исмаилу (Измаилу) очистить Мой Дом (Каабу) для совершающих обход, пребывающих, кланяющихся и падающих ниц.

126

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَٰذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۖ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَىٰ عَذَابِ النَّارِ ۖ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Ва, хӀера, Ибрагьимли иб: «ВегӀбекӀ! Иш шагьар урехи агарсили бетаахъа, Аллагьличи ва кьиямала бархӀиличи бирхути илала адамтасцун нигӀматуни диахъа». Илини иб: «Аллагьличи хӀебирхутас нигӀматуни нуни камси заманалис лугас, гӀур биалли илдас цӀала гӀязабтачил танбихӀ бирис». ХӀябилра кахси бирар ил!

Вот сказал Ибрахим (Авраам): "Господи! Сделай этот город безопасным и надели плодами его жителей, которые уверовали в Аллаха и в Последний день". Он сказал: "А неверующим Я позволю пользоваться благами недолгое время, а затем заставлю их страдать в Огне. Как же скверно это место прибытия!"

127

وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۖ إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Ва, хӀера, ИсмагӀилличил барх Ибрагьимли ил юртлис хьулчи кабихьиб: «Нушала ВегӀбекӀ! Нушазибад ил кьабулбара. ХӀукӀун гьарилличи лехӀихъан, гьар секӀал далан сайри!

Вот Ибрахим (Авраам) и Исмаил (Измаил) подняли основание Дома (Каабы): "Господь наш! Прими от нас! Воистину, Ты - Слышащий, Знающий.

128

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Нушала ВегӀбекӀ! Нушара ХӀед мутӀигӀтили дараба, нушала наслура ХӀед мутӀигӀти халкьли бетаахъа: нуша Аллагьлис къуллукъбирути гӀядатуначи бурсидараба ва нушачи уркӀецӀичевсили вии: ХӀукӀун уркӀецӀичевси, ряхӀмучевси сайри!

Господь наш! Сделай нас покорившимися Тебе, а из нашего потомства - общину, покорившуюся Тебе. Покажи нам обряды поклонения и прими наше покаяние. Воистину, Ты - Принимающий покаяние, Милосердный.

129

رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Нушала ВегӀбекӀ! ХӀела аятуни илдас дучӀахъес, илди Кьуръайчи бурсибиахъес ва илдас гӀякьлу бурахъес, илди бунагьуназибад умубиахъес, илдала ургавад илдас вакил кати: ХӀукӀун чевяхӀси, гӀякьлучевси сайри!».

Господь наш! Пошли к ним посланника из них самих, который прочтет им Твои аяты, научит их Писанию и мудрости и очистит их. Воистину, Ты - Могущественный, Мудрый".

130

وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ ۚ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا ۖ وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Сунела уркӀи къавтбиубсила дуравад гьатӀи чи гӀелумилзана Ибрагьимла диннизивад? Нушани ил иш дунъяличив чеввикӀира, ахиратлизив биалли ил — устадунала лугӀилизив вирар.

Кто же отвернется от религии Ибрахима (Авраама), кроме глупца? Мы избрали его в мирской жизни, а в Последней жизни он будет в числе праведников.

131

إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ ۖ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ

Ва, хӀера, илизи илала ВегӀбекӀли иб: «МутӀигӀли вирен!» Илини иб: «Мусни-зубрала ВегӀбекӀлис мутӀигӀлира!»

Вот сказал Господь Ибрахиму (Аврааму): "Покорись!" Он сказал: "Я покорился Господу миров".

132

وَوَصَّىٰ بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَىٰ لَكُمُ الدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ

Ибрагьимлира Якьублира чула уршбас ил аманат бариб: «Дила уршби! Иш дин хӀушаб Аллагьли чеббикӀили сай. Аллагьлис мутӀигӀтилицун дубкӀеная!».

Ибрахим (Авраам) и Йакуб (Иаков) заповедали это своим сыновьям. Йакуб (Иаков) сказал: "О сыновья мои! Аллах избрал для вас религию. И умирайте не иначе, как будучи мусульманами".

133

أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قَالُوا نَعْبُدُ إِلَٰهَكَ وَإِلَٰهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَٰهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

Якьублис бебкӀала сягӀят сабаибхӀели, хӀуша илала мякьлар леррив? ИлхӀели илини сунела уршбази иб: «Ну вебкӀили гӀергъи хӀушани чис икрам биридаяв?» Илдани иб: «Нушани икрам бирехӀе хӀела ВегӀбекӀлис ва хӀела дудешунала — Ибрагьимла, ИсмагӀилла, ГӀисакьла — ВегӀбекӀлис, цаси Аллагьлис ва нуша Илис мутӀигӀтили дирехӀе!»

Или же вы присутствовали, когда смерть явилась к Йакубу (Иакову)? Он сказал своим сыновьям: "Кому вы будете поклоняться после меня?" Они сказали: "Мы будем поклоняться твоему Богу и Богу твоих отцов - Ибрахима (Авраама), Исмаила (Измаила) и Исхака (Исаака), Единственному Богу. Ему одному мы покоряемся".

134

تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ۖ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ ۖ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Гьанна илди халкь агара: илдас бирар — чули бучибси, хӀушаб биалли — хӀушани бучибси ва илдани барибсилис жаваб хӀушазибад тӀалабхӀебиру.

Этот народ уже миновал. Они получат то, что они заслужили, а вы получите то, что вы заслужили, и вы не будете спрошены о том, что они совершали.

135

وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَىٰ تَهْتَدُوا ۗ قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا ۖ وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Илди бикӀули саби: «ЖугьутӀунили яра ГӀиса идбагла умматли диирая — илхӀели бархьси гьуни бургидая». Илдази бура: «Юх! Нуша бархьси дин бузахъуси Ибрагьимла шайчирра: илкӀун бахъал аллагьунартала лугӀилизивад ахӀенри».

Они сказали: "Обратитесь в иудаизм или христианство, и вы последуете прямым путем". Скажи: "Нет, в религию Ибрахима (Авраама), который был единобожником и не был одним из многобожников".

136

قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

ХӀушани ая: «Нуша дирхулра Аллагьличи ва нушаб бархьибсиличи, илкьяйдали Ибрагьимлис, ИсмагӀиллис, ГӀисакьлис, Якьублис ва израгӀиллантала наслубас бархьибсиличи, Мусас ва ГӀисас гибсиличи, идбагунас чула ВегӀбекӀла шайзибад гибсиличи. Нушани илдала ургавад ца-декӀар декӀарвирули ахӀенра ва нуша Аллагьлис мутӀигӀлира».

Скажите: "Мы уверовали в Аллаха, а также в то, что было ниспослано нам и что было ниспослано Ибрахиму (Аврааму), Исмаилу (Измаилу), Исхаку (Исааку), Йакубу (Иакову) и коленам (двенадцати сыновьям Йакуба), что было даровано Мусе (Моисею) и Исе (Иисусу) и что было даровано пророкам их Господом. Мы не делаем различий между ними, и Ему одному мы покоряемся".

137

فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا ۖ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ ۖ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ ۚ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Эгер илди хӀу вирхусиличи бирхалли, бархьси гьунчибад аркьян, нагагьладан илди гӀелумбизалли — хӀезибад къяббердили бирар. Амма илдазивад хӀу Аллагьли уцахъури: ИлкӀун гьар секӀал иргъан, гьар секӀал далан сай.

Если они уверуют в то, во что уверовали вы, то последуют прямым путем. Если же они отвернутся, то окажутся в разладе с истиной. Аллах избавит тебя от них, ибо Он - Слышащий, Знающий.

138

صِبْغَةَ اللَّهِ ۖ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً ۖ وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ

Нуша Аллагьла дин бузахъанти сарра. Аллагьла дин бузахъантачив гӀяхӀси чи лева? Нушани Илис икрам бирулра.

Скажи: "Такова религия Аллаха! А чья религия может быть лучше религии Аллаха? Ему одному мы поклоняемся".

139

قُلْ أَتُحَاجُّونَنَا فِي اللَّهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ وَلَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ

Бура: «Аллагь багьандан жалтани диркьудаяв, ил — нушала ВегӀбекӀ ва хӀушала ВегӀбекӀ виалли? Нушаб — нушала къуллукъуни, хӀушаб — хӀушала къуллукъуни. Нуша таманни Аллагьлис мутӀигӀлира!»

Скажи: "Неужели вы станете препираться с нами относительно Аллаха, тогда как Он является нашим Господом и вашим Господом. Нам достанутся наши деяния, а вам - ваши деяния, и мы искренни перед Ним".

140

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَىٰ ۗ قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ ۗ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Марлира, хӀушани иридаяв: «Ибрагьим, ИсмагӀил, ГӀисакь, Якьуб ва израгӀиллантала наслу жугьутӀунили яра ГӀиса идбагла умматли бирутири»? Бура: «ХӀушани ункъли баладаяв, яра Аллагьли?» Иличила Аллагьла бикьри дигӀянбирусиличив гьатӀи имцӀали къянбар чилра левара? ХӀушани бируси Аллагьли пикри бяхӀчихӀеили балтули ахӀен!».

Неужели вы скажете, что Ибрахим (Авраам), Исмаил (Измаил), Исхак (Исаак), Йакуб (Иаков) и колена (двенадцать сыновей Йакуба) были иудеями или христианами? Скажи: "Вы лучше знаете или же Аллах? Кто может быть несправедливее того, кто скрыл имеющееся у него от Аллаха свидетельство? Аллах не пребывает в неведении относительно того, что вы совершаете".

141

تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ ۖ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُمْ مَا كَسَبْتُمْ ۖ وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Гьанна илди халкь агара: илдас бирар — чули бучибси, хӀушаб биалли — хӀушани бучибси ва илдани барибсилис жаваб хӀушазибад тӀалабхӀебиру.

Этот народ уже миновал. Они получат то, что они заслужили, а вы получите то, что вы заслужили, и вы не будете спрошены о том, что они совершали.

142

سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا ۚ قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ ۚ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

ӀАдамтазибад мехӀуртани иру: «Чули бузахъуси къиблализибад илди сели гӀелумбизахъура?» Бура: «Аллагьла арилизир сари ӀМашрикьра Магърибра ва Илини Сунес дигусилис бархьси гьуни чебиахъули сай!».

Глупые люди скажут: "Что заставило их отвернуться от киблы, к которой они поворачивались лицом прежде?" Скажи: "Восток и запад принадлежат Аллаху. Он наставаляет, кого пожелает, на прямой путь".

143

وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا ۗ وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ ۚ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ ۗ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Илкьяйдаличирли Нушани хӀуша баягъи илди адамтачила бикьруми сарти халкьли детаахъуррая, нушала вакил биалли хӀушачила бикьряли ветаахъурра. Гьалаб хӀушани бузахъуси къибла Нушани кабизахъурра нушала вакиллис гӀелавад чи вашулил, иличивад чи гӀелумвилзулил багьес багьандан. Ва хӀятта ил дебали къиянси баркьуди сабливан гьанаралра, ил къиянси ахӀен Аллагьли бархьси гьунчибад бикутас: АллагькӀун хӀушала дин панабарес диган ахӀен! Гьарли-марли, Аллагь адамтачи дигичевси ва уркӀецӀичевси сай!

Мы сделали вас общиной, придерживающейся середины, чтобы вы свидетельствовали обо всем человечестве, а Посланник свидетельствовал о вас самих. Мы назначили киблу, к которой ты поворачивался лицом прежде, только для того, чтобы отличить тех, кто последует за Посланником, от тех, кто поворачивается вспять. Это оказалось тяжело для всех, кроме тех, кого Аллах повел прямым путем. Аллах никогда не даст пропасть вашей вере. Воистину, Аллах сострадателен и милосерден к людям.

144

قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ۗ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ

Нушани чебаира хӀуни хӀела вяхӀ зубрачибяхӀ бяхӀчииули, гьанна биалли Нушани хӀечи хъарбирулра хӀу кьиблала шайчивяхӀ кайзахъес, хӀу иличи кьабуллира вируд. ХӀела вяхӀ КягӀбаличибяхӀ шурбати. ХӀушанира, хӀуша чинар диадалра, хӀушала бяхӀяни иличидяхӀ шурдалтеная. Чус Кьуръан гибтани бала, ил чула ВегӀбекӀла шайзибадси бархьдеш биъни. Илдани дирути Аллагьли пикри бяхӀчихӀеили хӀедалта.

Мы видели, как ты обращал свое лицо к небу, и Мы обратим тебя к кибле, которой ты останешься доволен. Обрати же свое лицо в сторону Заповедной мечети. Где бы вы ни были, обращайте ваши лица в ее сторону. Воистину, те, которым даровано Писание, знают, что такова истина от их Господа. Аллах не пребывает в неведении относительно того, что они совершают.

145

وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ بِكُلِّ آيَةٍ مَا تَبِعُوا قِبْلَتَكَ ۚ وَمَا أَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ ۚ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ ۚ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Эгер чус Таврат гибтази хӀуни Аллагьла лерилра аятуни чедаахъадлира, илди илхӀелира хӀела къиблаличибяхӀ кахӀебилзан, хӀура илдала къиблаличивяхӀ кахӀелзад. Саби-ургабра илдазибад цацабехӀтани идилтала къибла гӀеббурцули ахӀен. Ва, хӀед багьуди гили гӀергъира, хӀуни нагагьладан илдала кьасани гӀердуцадли, илхӀели багьи: хӀу капуртала лугӀилизив вируд.

Какое бы знамение ты ни показал тем, кому было даровано Писание, они все равно не станут обращаться к твоей кибле, а ты не станешь обращаться к их кибле. Никто не станет обращаться к кибле других. А если ты станешь потакать их желаниям после того, как к тебе явилось знание, то тогда ты окажешься в числе беззаконников.

146

الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ ۖ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Нушани чус Кьуръан гибтани, ил тяп чула дурхӀиниван балули саби, амма илдазибад цацабехӀтани бархьдеш дигӀянбирули саби, хӀятта ил чус якьинни биалра.

Те, кому Мы даровали Писание, знают его (Мухаммада или Каабу), как знают своих сыновей. Однако часть их сознательно скрывает истину.

147

الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ۖ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

Бархьдеш — хӀела ВегӀбекӀличибад саби: ил багьандан ташмишбикӀутала лугӀилизив майруд.

Истина - от твоего Господа. Посему не будь в числе сомневающихся.

148

وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا ۖ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ ۚ أَيْنَ مَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Гьарилла леб сай улгес калзуси шали: иличивяхӀ ил калзули сай дехӀибала дирухӀели. ГӀяхӀти баркьудлумазир цалис-ца гьаладухъес къайгънадиркьеная! ХӀуша чинар диадалра, Аллагь хӀуша лебтачилра варх вирар. Гьарли-марли, Аллагь чевяхӀси сай!

У каждого есть сторона, куда он обращается лицом. Стремитесь же опередить друг друга в добрых делах. Где бы вы ни были, Аллах приведет всех вас вместе. Воистину, Аллах способен на всякую вещь.

149

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۖ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ۗ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

ХӀу чинав виадлира, хӀела вяхӀ КягӀбаличибяхӀ шурбалтен; ил — хӀела ВегӀбекӀла хъарбаркь саби. ХӀушани дирути Аллагьли пикри бяхӀчихӀеили хӀедалта!

Откуда бы ты ни вышел, обращай лицо в сторону Заповедной мечети. Воистину, такова истина от твоего Господа. Аллах не пребывает в неведении относительно того, что вы совершаете.

150

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

ХӀу чинав виадлира, хӀела вяхӀ КягӀбаличибяхӀ шурбалтен. ХӀушанира, чинар диадалра, хӀушала бяхӀяни иличидяхӀ шурдалтеная, хӀушачил жалбикӀес адамтала сабаб хӀебиахъес. Илдазибадли бархьли ахӀентазирад биалли урухмакӀудая: хӀушачи Дила уркӀецӀи Нуни арагӀебли барес виэсли, Набзирад урухкӀеная, илхӀели хӀуша, белики, бархьси гьунчирад дашишая,

Откуда бы ты ни вышел, обращай лицо в сторону Заповедной мечети. Где бы вы ни оказались, обращайте ваши лица в ее сторону, чтобы у людей, если только они не беззаконники, не было довода против вас. Не бойтесь их, а бойтесь Меня, чтобы Я довел до конца Мою милость к вам. Быть может, вы последуете прямым путем.

151

كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ

сенахӀенну хӀушала ургавад хӀушаб Нушани вакил вархьира: илини хӀушаб Нушала аятуни дучӀули сай, хӀуша бунагьуназирад умутили детарахъулрая, Кьуръайчи ва гӀякьлуличи бурсидирулрая, хӀушани гьалаб хӀебалуси— хӀушази балахъули сай.

Таким же образом Я ниспослал вам Посланника из вашей среды, который читает вам Наши аяты, очищает вас, обучает вас Писанию и мудрости, обучает вас тому, чего вы не знали.

152

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلَا تَكْفُرُونِ

Илбагьандан Ну гьаниркахъабая ва хӀуша Нунира гьандиркахъурая; Дила гӀяхӀсант баленая ва Наб баркалла дикӀеная!

Поминайте Меня, и Я буду помнить о вас. Благодарите Меня и не будьте неблагодарны Мне.

153

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

Аллагьличи дирхути! ХӀушаб кумекбирахъес сабурличи ва дехӀибайчи дугьадилзеная. Аллагь — сабурчебтачил сай!

О те, которые уверовали! Обратитесь за помощью к терпению и намазу. Воистину, Аллах - с терпеливыми.

154

وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ ۚ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَٰكِنْ لَا تَشْعُرُونَ

Аллагьла гьуникад аркьутазибад кабушибтачила «Илди алхи саби!» или мадикӀудая. Юх, илди мицӀирли саби! Амма хӀушани ил балули ахӀенрая.

Не говорите о тех, кто погиб на пути Аллаха: "Мертвецы!" Напротив, они живы, но вы не ощущаете этого.

155

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ ۗ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ

Марлира, Нушани хӀушала гьар тяхӀярличил хӀялумцӀулра — урехиличил, гашачил, мас-мулк, берк-берж детахъахъниличил, бебкӀаличил; или биалра гӀяхӀси хабарличил разибара сабурчебти,

Мы непременно испытаем вас незначительным страхом, голодом, потерей имущества, людей и плодов. Обрадуй же терпеливых,

156

الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ

чучи сегъуна-биалра балагь чебакӀибхӀели, «Нуша Аллагьла арилизир сарра ва Иличи чардулхъутира!» бикӀути.

которые, когда их постигает беда, говорят: "Воистину, мы принадлежим Аллаху и к Нему вернемся".

157

أُولَٰئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ

Илди саби чула ВегӀбекӀли чучи уркӀецӀи ва ряхӀму бирути, илди саби бархьси гьунчибад башути.

Они удостаиваются благословения своего Господа и милости. Они следуют прямым путем.

158

إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ۖ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا ۚ وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ

Сафа ва Марва музурби — Аллагьла дурхъати мерани сари. КягӀбаличи хӀяж яра гӀумра бирутас, илди кӀелра муза алавдарибсилис, сай гӀяхӀулали сегъуна-биалра гӀяхӀдеш барибсилисра бунагь агара..., сенахӀенну Аллагь — гӀяхӀбаркь кьиматлабиран, гьар секӀал далан сай!

Воистину, ас-Сафа и аль-Марва - одни из обрядовых знамений Аллаха. Кто совершает хадж к Каабе или малое паломничество, тот не совершит греха, если пройдет между ними. А если кто добровольно совершает доброе дело, то ведь Аллах - Признательный, Знающий.

159

إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَىٰ مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ ۙ أُولَٰئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ

Нушани дархьибти хъарбаркьуни ва бархьдешличи викути насихӀятуни, илди Инжилизир Нушани баяндарили гӀергъира, дигӀяндирутачи Аллагьлира лягӀнат буршу, лягӀнат буршантира буршу.

Воистину, тех, которые скрывают ниспосланные Нами ясные знамения и верное руководство после того, как Мы разъяснили это людям в Писании, проклянет Аллах и проклянут проклинающие,

160

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا فَأُولَٰئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ ۚ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

ЛягӀнат хӀебуршу чули дарибти вайти баркьудлумачи пашманбиубтачи ва гӀяхӀдеш бирутачи. Илдачи Нура уркӀецӀичевсили вирус: НукӀун уркӀецӀичевси, ряхӀмучевси сайра!

за исключением тех, которые раскаялись, исправили содеянное и стали разъяснять истину. Я приму их покаяния, ибо Я - Принимающий покаяния, Милосердный.

161

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ أُولَٰئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Аллагьличи хӀебирхутачи ва капуртили бубкӀутачи — илдачи Аллагьлара, малайкуналара, лебилра адамталара лягӀнат бирар!

Воистину, на тех, которые не уверовали и умерли неверующими, лежит проклятие Аллаха, ангелов и людей - всех.

162

خَالِدِينَ فِيهَا ۖ لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

ЛягӀнатлиуб бирар илди даимлис: илдачирти гӀязабти камхӀедирар, илдас бируси танбихӀ Аллагьли гӀелайзи архӀеху.

Это продлится вечно. Их мучения не будут облегчены, и они не получат отсрочки.

163

وَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمَٰنُ الرَّحِيمُ

ХӀушала Аллагь ца сай: уркӀецӀичевси, ряхӀмучевси Илала дуравад гӀур цархӀил Аллагь агара.

Ваш Бог - Бог Единственный. Нет божества, кроме Него, Милостивого, Милосердного.

164

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Марлирагу, мусни-зубри дарнилизир, бархӀи-дуги дарсдикӀнилизир, адамтас манпагӀятсиличил урхьуличиб куртӀбикӀуси гамилизир, ванза бебкӀили гӀергъи ил мицӀирбирути, зубрачирад Аллагьли дурхьути шиннизир, ванзаличир Илини тӀинтӀдарибти лерилра мицӀираглизир, ванзалара заклара ургар дулхъути дугӀбала ва гъагултала дуцӀлизир—пикричебти адамтас лишанти сари!

Воистину, в сотворении небес и земли, в смене ночи и дня, в кораблях, которые плывут по морю с тем, что приносит пользу людям, в воде, которую Аллах ниспослал с неба и посредством которой Он оживил мертвую землю и расселил на ней всевозможных животных, в смене ветров, в облаке, подчиненном между небом и землей, заключены знамения для людей разумеющих.

165

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ ۖ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ ۗ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَأَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ

Амма адамтала ургаб илдигъунтира леб, чулира, Аллагьла дурабад, къалпла аллагьуни чеббиркӀути: илдас илди Аллагьван дигахъули саби. Амма Аллагьличи бирхутас Ил имцӀали дигахъули сай. Чучи хӀерти гӀязабти чедаибхӀели, илди бунагькартани бала цӀакь арагӀебли Аллагьлизиб биъни ва Аллагьла танбихӀ кьяркьси биъни!

Среди людей есть такие, которые приобщают к Аллаху равных и любят их так же, как любят Аллаха. Но те, которые уверовали, любят Аллаха сильнее. Если бы беззаконники увидели, когда они узреют мучения, что могущество целиком принадлежит Аллаху и что Аллах причиняет тяжкие мучения.

166

إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَرَأَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ

Къанчани чус икрам бирутазирад гӀелумдилзан (кьиямала бархӀи) ва бахъал аллагьунартас танбихӀ биру ва илдала ургарти бархбасуни къябудар.

Когда те, за кем следовали, отрекутся от тех, кто следовал за ними, и увидят мучения, связи между ними оборвутся.

167

وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا ۗ كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ ۖ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ

Бахъал аллагьунартани иру: «Чардухъес нушаб рахли имкан лебси биалри! Нушазибад гьанна илди декӀарбикили кьяйда, нушара илдазирад декӀардиркира». Илкьяйдали Аллагьли илдази чебиахъу чула баркьудлуми сецадла хӀяжартил: гьатӀи илди жагьаннабла цӀализибад дурахӀебулхъан!

Те, которые следовали за другими, скажут: "Если бы у нас был еще один шанс, то мы отреклись бы от них, подобно тому, как они отреклись от нас". Таким же образом Аллах покажет им их деяния, чтобы это опечалило их. Они никогда не выйдут из Огня.

168

يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ۚ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Адамти! Ванзала къакъличир лерти нигӀматуназирад пурбандарибтицун, гӀяхӀтигъунтицун дукеная. ШайтӀайс гӀеларад мякьядая: ил хӀушала эски душман саби!

О люди! Вкушайте на земле то, что дозволено и чисто, и не следуйте по стопам сатаны. Воистину, он для вас - явный враг.

169

إِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاءِ وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Илини хӀушачи хъарбирули саби вайси ва цӀахси, Аллагьличила бурахъес — хӀушани хӀебалуси.

Воистину, он велит вам творить зло и мерзость и наговаривать на Аллаха то, чего вы не знаете.

170

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا ۗ أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ

Ва илдази бикӀухӀели «Аллагьли бархьибси бузахъеная!» или, илдани ирули саби: «Юх, нушала дудешунани бузахъуси нушанира бузахъехӀе». Рахли илдала дудешунани селра хӀебалули ва илди бархьси гьунчибад хӀебашули биалри?

Когда им говорят: "Следуйте тому, что ниспослал Аллах", - они отвечают: "Нет! Мы будем следовать тому, на чем застали наших отцов". А если их отцы ничего не разумели и не следовали прямым путем?

171

وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً ۚ صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

Аллагьличи хӀебирхути — жира тӀамара ахӀи, гӀур селра иргъхӀергъутази вявикӀуси адамличи мешути саби: илди гӀянцӀли, гъай хӀедалули, сукъурли саби, илди абдулти саби!

Неверующие подобны скотине, на которую прикрикивает пастух, тогда как она не слышит ничего, кроме зова и крика. Они глухи, немы и слепы. Они ничего не разумеют.

172

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ

Аллагьличи дирхути! Нушани хӀушаб гибти нигӀматуни дукеная ва Аллагьлис баркалла дикӀеная, эгер хӀушани Илис икрам бирули диадалли.

О те, которые уверовали! Вкушайте дозволенные блага, которыми Мы наделили вас, и будьте благодарны Аллаху, если только вы поклоняетесь Ему.

173

إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ ۖ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Илини хӀушаб дукахъес къадагъадариб жяргабиубсила диъ, хӀи, цурала диъ ва Аллагь ахӀи, цархӀил чи-виалра гьанушили белгьунсила диъ. ХӀярамкар ва капур ахӀенкъира, илгъуна беркала беркес чебуркъубсилис бунагь хӀебирар: АллагькӀун — чевкархан, уркӀецӀичев сай!

Он запретил вам мертвечину, кровь, мясо свиньи и то, что принесено в жертву не ради Аллаха. Если же кто-либо вынужден съесть запретное, не проявляя ослушания и не преступая пределы необходимого, то нет на нем греха. Воистину, Аллах - Прощающий, Милосердный.

174

إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ۙ أُولَٰئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Инжилизиб Аллагьли бархьибси дигӀянбирутани ва илис камси багьала се-биалра тӀалаббирутани — илдани чула кунби чӀянкӀли цӀалицун дирцӀули сари, кьиямала бархӀи Аллагь илдачил гъайхӀелхъан ва илди хӀялалхӀебалта, илдачи кахти гӀязабти хӀерли сари!

Воистину, те, которые скрывают ниспосланное Аллахом в Писании и покупают за это малую цену, наполняют свои животы огнем. Аллах не станет говорить с ними в День воскресения и не очистит их. Им уготованы мучительные страдания.

175

أُولَٰئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَىٰ وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ ۚ فَمَا أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ

Илди — бархьси гьунила мерлаб балкӀси чеббиркӀанти, чевверхнила мерлаб — танбихӀ чеббиркӀанти саби. Агь, илдани жагьаннабла цӀа секьяйда бяхӀяэсара?

Они купили заблуждение за верное руководство и мучения - за прощение. Насколько же они готовы терпеть Огонь!

176

ذَٰلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ ۗ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

Илдала кьисмат илгъуна бирар, сенахӀенну Инжил гьарли-марли Аллагьли бархьибси саби, иличила декӀар-декӀарти пикрумала бегӀти биалли — халати жалтазиб саби.

Это - потому, что Аллах ниспослал Писание во истине. А те, которые спорят относительно Писания, находятся в полном разладе с истиной.

177

لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا ۖ وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ ۗ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ

Динна тӀалабуни дузахъни — хӀушани хӀушала бяхӀяни Машрикьличи ва Магърибличи шурдалтнилизиб ахӀен, дин бузахъанти саби Аллагьличи, кьиямала бархӀиличи, малайкуначи, Кьуръайчи, идбагуначи бирхути, Аллагь дигахъули, чула мас-мулклизибад гъамтас, цӀуръабас, мискинтас, гьункьябас, шаддикьунас садакьа бирути, лагъ азадварахъес багьа лугути, дехӀибала дирути, закат бирути, чучи чесибти чеаслуми дурусли тамандирути, къиян-жапализиб, талихӀагрилизиб ва балагьуназиб сабурчебти. Илдигъунти адамти — бархьти саби, илдигъунти адамти — хӀялалти саби.

Благочестие состоит не в том, чтобы вы обращали ваши лица на восток и запад. Но благочестив тот, кто уверовал в Аллаха, в Последний день, в ангелов, в Писание, в пророков, кто раздавал имущество, несмотря на свою любовь к нему, родственникам, сиротам, бедным, путникам и просящим, расходовал его на освобождение рабов, совершал намаз, выплачивал закят, соблюдал договора после их заключения, проявлял терпение в нужде, при болезни и во время сражения. Таковы те, которые правдивы. Таковы богобоязненные.

178

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى ۖ الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَىٰ بِالْأُنْثَىٰ ۚ فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ۗ ذَٰلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ ۗ فَمَنِ اعْتَدَىٰ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Аллагьличи дирхути! ХӀушачи хъарбарили саби адам кавшнилис кьисас айсахъес: узданнис—уздан, лагълис — лагъ, хьунул адамлис — хьунул адам. Эгер кавшибсила узи душмайчивад чеверхалли, илис гӀяхӀдеш барес багьа бедес чебиркур. Илдигъунти сари Аллагьла шайзирад хӀушаб кункдедешуни ва уркӀецӀи. Илала гӀергъи бархьагардеш барибсилис — чӀумаси танбихӀ бирар.

О те, которые уверовали! Вам предписано возмездие за убитых: свободный - за свободного, раб - за раба, женщина - за женщину. Если же убийца прощен своим братом, то следует поступить по справедливости и уплатить ему выкуп надлежащим образом. Таково облегчение от вашего Господа и милость. А кто преступит границы дозволенного после этого, того постигнут мучительные страдания.

179

وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Къисас айснилизир сари хӀушаб гӀямру, духути адамти! Белики, хӀуша Аллагьлизирад урухкӀишая?

Возмездие спасает вам жизнь, о обладатели разума! Быть может, вы будете богобоязненны.

180

كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ

ХӀушазивад чидилла-биалра ажал садаалли ва илала сегъуна-биалра давла леб биалли, Аллагьличи бирхутала чебла сабливан, гӀядатуни хӀясибли ил бегӀтас ва гъамтас васият барахъес хӀушачи хъарбарили саби.

Когда смерть приближается к кому-либо из вас и он оставляет после себя добро, то ему предписано оставить завещание родителям и ближайшим родственникам на разумных условиях. Такова обязанность богобоязненных.

181

فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَمَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Аманат аргъили гӀергъи, чили ил барсбаралра — илис бунагь бирар. Гьарли-марли, Аллагь—гьар секӀал далан, гьар секӀал иргъан сай!

Если же кто-либо изменит завещание после того, как он выслушал его, то вина ложится только на тех, кто его изменил. Воистину, Аллах - Слышащий, Знающий.

182

فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Аманатчила бархьагардешличи яра хатӀаличи чи васвасвикӀалра ва илди чили дархьдаралра — илис бунагь агара. Гьарли-марли, Аллагь — чевкархан, уркӀецӀичев сай!

Если же кто-либо опасается, что завещатель поступит несправедливо или совершит грех, и установит мир между сторонами, то на нем не будет греха. Воистину, Аллах - Прощающий, Милосердный.

183

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Аллагьличи дирхути! ХӀушачи хъарбарили саби кадизахъурти бурхӀназир дубдурцахъес, ил хӀушаб гьалабтачи хъарбарили кьяйда, — белики, хӀуша Аллагьлизирад урухкӀишая!

О те, которые уверовали! Вам предписан пост, подобно тому, как он был предписан вашим предшественникам, - быть может, вы устрашитесь.

184

أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ ۚ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۚ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ ۖ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ ۚ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ ۖ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Амма хӀушазивад чи зягӀипли яра архӀяличив виалра — иличиб чебси саби цархӀил замана баягъи илдицад бурхӀназив Дубурцес. Уркалунти дуббуцарти, чула ахъри лебтани, мискин валхули черахъес бирар. Сай гӀяхӀулали чили гӀяхӀдеш баралра — ил сунес гӀяхӀдешли бирар. ХӀуша дубдурцни — ил хӀушаб гӀяхӀдеш саби, эгер хӀушани баладалли.

Поститься следует считанное количество дней. А если кто из вас болен или находится в пути, то пусть постится столько же дней в другое время. А тем, которые способны поститься с трудом, следует во искупление накормить бедняка. А если кто добровольно совершает доброе дело, то тем лучше для него. Но вам лучше поститься, если бы вы только знали!

185

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَىٰ وَالْفُرْقَانِ ۚ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ۖ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۗ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Рабазан баз — адамтас бархьси гьуни чебиахъес ва вайдешлизибад гӀяхӀдеш декӀарбирахъес духути насихӀятуначил хӀушаб Кьуръан бархьибси баз саби. Ил базлизив хӀушазивад чидил хъайгӀив виалра, иличиб чебси саби абзур баз дубурцес, чи зягӀипли яра архӀяличив увухъалра — илис гӀягӀниси саби баягъи илдицад бурхӀназив цархӀил базлизив дубурцес. Аллагьлис дигули сай хӀушаб кункдеш биубли ва къиян-жапа хӀедиубли, хӀуша гӀягӀниси кьадарла бурхӀназир дубдурцули, хӀуша Сунени бархьси гьунчирад дикни багьандан хӀушани Аллагь чевяхӀвирули. Белики, хӀушани гӀяхӀсант багьишая!

В месяц рамадан был ниспослан Коран - верное руководство для людей, ясные доказательства верного руководства и различение. Тот из вас, кого застанет этот месяц, должен поститься. А если кто болен или находится в пути, то пусть постится столько же дней в другое время. Аллах желает вам облегчения и не желает вам затруднения. Он желает, чтобы вы довели до конца определенное число дней и возвеличили Аллаха за то, что Он наставил вас на прямой путь. Быть может, вы будете благодарны.

186

وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

Дила лугърани хӀези Набчила хьарбиухӀели, Ну гъамли вирус, Набзи улгусила жилис жаваб лугас. Илдани Набра жаваб лугаб ва Набчи бирхаб: белики, илди бархьси гьунчибад башес!

Если Мои рабы спросят тебя обо Мне, то ведь Я близок и отвечаю на зов молящегося, когда он взывает ко Мне. Пусть же они отвечают Мне и веруют в Меня, - быть может, они последуют верным путем.

187

أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَائِكُمْ ۚ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ ۗ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ ۖ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ ۚ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ۖ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ ۚ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ ۗ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Дуббуцарла дуги хӀушала хьунрачи гъамдирахъес хӀушаб пурбан леб: илди хӀушаб — юргъан саби, хӀуша — илдас юргъан саррая. Аллагьли балули сай хӀуша-ургар хӀуша мурталра-декӀар гъамли хӀедирни; ил багьандан Илини хӀушачи уркӀецӀи бирули сай ва хӀушачивад чевурхули сай. Гьанна биалли хьунрачил дархдикая ва хӀушаб Аллагьли амру барибси барая. ХӀуша цӀуба ги цӀудара гилизибад декӀарбирес бажардидирайчи — шала пӀякьдикайчи — дукеная ва дуженая. Шала пӀякьдикибхӀейчирад бархӀи ахъайчи дубдурценая. Мижитуназир керила гӀяхӀти баркьудлумачила пикрумазир сархӀели, хьунрачи гъаммайрудая. Илдигъунти сари Аллагьла тӀалабунала дазурби ва илди дуэс кьасмабиридая! Сунела хъарбаркьуни адамтази Аллагьли илкьяйдали иргъахъули сай. Белики, илди Аллагьлизибад урухкӀес!

Вам дозволено вступать в близость с вашими женами в ночь поста. Ваши жены - одеяние для вас, а вы - одеяние для них. Аллах знает, что вы предаете самих себя (ослушаетесь Аллаха и вступаете в половую близость с женами по ночам во время поста в рамадане), и поэтому Он принял ваши покаяния и простил вас. Отныне вступайте с ними в близость и стремитесь к тому, что предписал вам Аллах. Ешьте и пейте, пока вы не сможете отличить белую нитку рассвета от черной, а затем поститесь до ночи. Не вступайте с ними в близость, когда вы пребываете в мечетях. Таковы ограничения Аллаха. Не приближайтесь к ним. Так Аллах разъясняет Свои знамения людям, - быть может, они устрашатся.

188

وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

ХӀушала лебдеш хӀуша-ургаб дугӀли харжмабиридая: цархӀилти адамтала маслизибад се-биалра бархьагарли бикахъес багьандан диванчиби хӀушала шайчи балкӀахъес хӀушала лебдеш балу-балули рушбатлис пайдаламабиридая.

Не пожирайте незаконно между собой своего имущества и не подкупайте судей, чтобы пожирать часть имущества людей, сознательно совершая грех.

189

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ ۖ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ۗ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَىٰ ۗ وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

ХӀези хьарбиули саби Бац сагабикӀниличила. Бура: «Илини адамтас замана ва хӀяж бируси манзил кадилзахъули сари». Динна тӀалабуни дузахъни—хӀуша хъулрази гӀела шайчирад адицӀнилизиб ахӀенну, Аллагьлизирад урухкӀнилизиб саби. Хъулрази адицӀеная гӀядатлати унзурбазирад ва Аллагьлизирад урухкӀеная: белики, хӀуша талихӀчертили диишая!

Они спрашивают тебя о новолуниях. Скажи: "Они определяют промежутки времени для людей и хаджа. Благочестие не в том, чтобы вы входили в дома с их задней стороны. Но благочестив тот, кто богобоязнен. Входите в дома через двери и бойтесь Аллаха, - быть может, вы окажетесь преуспевшими.

190

وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ

Аллагьла гьунчир дургъеная хӀушачи бургъутачи къаршили, амма дархьагартили мадирудая, сенахӀенну бархьагарти Аллагьлис хӀейгахъу.

Сражайтесь на пути Аллаха с теми, кто сражается против вас, но не преступайте границы дозволенного. Воистину, Аллах не любит преступников.

191

وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ ۚ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ۚ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّىٰ يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ ۖ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ ۗ كَذَٰلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ

Чинаб къаршибикалра, илди кабуршеная, хӀуша чули дугӀаибихӀибад илди дугӀиэная: гуж-зулму, рагӀятдешкӀун бебкӀайчирра вайти сари. КягӀбаличир илдачил мадургъудая, нагагь илди хӀушачил бургъес бехӀкӀебихьалли. Амма рахли илди илаб хӀушачил бургъесбяхӀялли, кабуршеная: илгъуна саби капуртас танбихӀ!

Убивайте их (многобожников), где бы вы их ни встретили, и изгоняйте их оттуда, откуда они вас изгнали. Искушение хуже, чем убийство. Но не сражайтесь с ними у Заповедной мечети, пока они не станут сражаться с вами в ней. Если же они станут сражаться с вами, то убивайте их. Таково воздаяние неверующим!

192

فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Рахли илдани дургъби тӀашаалли... Аллагь—чевкархан, уркӀецӀичев сай!

Но если они прекратят, то ведь Аллах - Прощающий, Милосердный.

193

وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ ۖ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ

Илдачил дургъеная хӀушаб гуж-зулмула, рагӀятдешла урехи кӀунбацӀайчи ва гьар чинабалра Аллагьла дин кабизайчи. Эгер хӀушачи къаршиси дяви илдани тӀашаалли, илхӀели хӀушаб душмантили бирар чӀянкӀли капуртицун.

Сражайтесь с ними, пока не исчезнет искушение и пока религия целиком не будет посвящена Аллаху. Но если они прекратят, то враждовать следует только с беззаконниками.

194

الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ ۚ فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ

Къадагъала базлизир дургъеная, эгер илди бургъалли. Къадагъа буунтас чеббицӀес чебиркур. Ил багьандан хӀушачи чи къаршили кайзалра, тяп ил хӀушачи къаршили кайзурсиван, хӀуша иличира къаршили кадизирая. Аллагьлизирад урухкӀеная ва Аллагь Сунезибад урухкӀутачил виъни багьирая!

Запретный месяц - за запретный месяц, а за нарушение запретов - возмездие. Если кто покусился на вас, то и вы покуситесь на него, подобно тому, как он покусился на вас. Бойтесь Аллаха и знайте, что Аллах - с богобоязненными.

195

وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ وَأَحْسِنُوا ۛ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Аллагьла гьунчиб садакьа биреная, хӀушани хӀушаб ажал мадургидая ва гӀяхӀдеш биреная, сенахӀенну Аллагьлис дигахъу гӀяхӀдеш биранти!

Делайте пожертвования на пути Аллаха и не обрекайте себя на гибель. И творите добро, поскольку Аллах любит творящих добро.

196

وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ ۚ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ۖ وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ ۚ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ ۚ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ۚ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ ۗ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ۗ ذَٰلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Аллагь багьандан хӀяж ва гӀумра диреная. Эгер ил барес хӀушаб къиянни биалли, имкан бикӀуси барая: ита къурбан бурхьеная. Къурбан сунела мерличи бетаайчи хӀушала бурги малугӀядая. Рахли хӀушазивад чи-виалра зягӀипли виалли, яра бекӀлизивад сагъли хӀейалли, илини хӀяж чебахъес вирар дубурцули, яра садакьа, яра цархӀилти сегъунти-биалра гӀяхӀдешуни дирули. ХӀушаб урехи агархӀели, хӀяжличил гӀумра цалабяхъес дигусини, сунела ахъри бикӀусигъуна кьурбан бараб. Ил барес имкан агарси биалли хӀяжла замана хӀябал бархӀи ва хъайгӀи чарухъунхӀелира верхӀел бархӀи дубурцаб: лерилра вецӀал бархӀи. Ил барес чебси саби Маккализив хӀерхӀейрусиличиб. Аллагьлизирад урухкӀеная ва Аллагьла танбихӀ чӀумаси биъни баленая!

Завершайте хадж и малое паломничество во имя Аллаха. Если вы будете задержаны, то принесите в жертву то, что сможете. Не брейте ваши головы, пока жертвенные животные не достигнут места заклания. А если кто из вас болен или из-за головы своей испытывает страдания, то он должен в качестве искупления поститься, или раздать милостыню, или принести жертву. Если же вы находитесь в безопасности, то всякий, кто совершает малое паломничество и прерываемый хадж, должен принести в жертву то, что сможет. Если же он не сможет сделать этого, то он должен поститься три дня во время хаджа и семь дней после его окончания - всего десять дней. Это распространяется на тех, чья семья не живет в Заповедной мечети. Бойтесь же Аллаха и знайте, что Аллах суров в наказании.

197

الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ ۚ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ ۗ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ ۗ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَىٰ ۚ وَاتَّقُونِ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ

ХӀяж—белгити бузразиб бируси саби. Илди бузразиб хӀяж барес кьасбарибсилис асухӀебирар хӀяжла замана хьунуйчи гъамиэс, низам-кьяйда дуэс, жалтани-къалмакъарли виркьес. ХӀушани се гӀяхӀси барадалра — Аллагьли бала. Гьунилис напакьа кайсеная, амма бегӀла гӀяхӀси напакьа — Аллагь уркӀилав вихӀни саби! Набзирад урухкӀеная, гӀякьлучерти!

Хадж совершается в известные месяцы. Кто намеревается совершить хадж в эти месяцы, тот не должен вступать в половую близость, совершать грехи и вступать в споры во время хаджа. Что бы вы ни сделали доброго, Аллах знает об этом. Берите с собой припасы, но лучшим припасом является богобоязненность. Бойтесь же Меня, о обладающие разумом!

198

لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ ۚ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ ۖ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ

ХӀушала ВегӀбекӀла сахаватти савгъатуначи хьулдикӀнилизиб хӀушаб бунагь агара. ГӀярапат дубурличирад кадацӀибхӀели ва дурхъаси мерличи дакӀибхӀели, Аллагь гьаникахъая. Ил гьаникахъая, сенахӀенну Илини саррая хӀуша бархьси гьунчи дураибти, хӀятта илис гьалар хӀуша чердалкӀунтили дирадалра.

На вас нет греха, если вы ищете милость от своего Господа. А когда вы вернетесь с Арафата, поминайте Аллаха в Заповедном месте. Поминайте Его, поскольку Он наставил вас на прямой путь, хотя прежде вы были одними из заблудших.

199

ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

ГӀур хӀушара ил мерличирад адамти башуйхӀи дукьеная ва бунагьуначивад чеверхахъес Аллагьлизи дулгеная, сенкӀун Аллагь — чевкархан, уркӀецӀичев сай!

Затем отправляйтесь в путь оттуда, откуда отправляются остальные люди, и молите Аллаха о прощении. Воистину, Аллах - Прощающий, Милосердный.

200

فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا ۗ فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

ХӀушала балга-дугӀя тамандиубхӀели, хӀушала дудешуни гьанбиркахъуливан яра гьатӀира цӀакьли Аллагь гьаниркахъеная! Адамтала ургаб леб ишкьяйда бикӀути: «Нушала ВегӀбекӀ! Ишди гӀямрулизир нушаб нигӀматуни га!» Амма ахиратлизир илдас нигӀматуни агара.

Когда вы завершите свои обряды, то поминайте Аллаха так, как поминаете своих отцов, и даже более того. Среди людей есть такие, которые говорят: "Господь наш! Одари нас в этом мире!" Но нет им доли в Последней жизни.

201

وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

Илдала ургаб леб ишкьяйда бикӀутира: «Нушала ВегӀбекӀ! Ишди гӀямрулизибра нушаб гӀяхӀдеш бирен, ахиратлизибра гӀяхӀдеш бирен ва нуша жагьаннабла цӀала гӀязабтазирадра дерцахъаба!»

Но среди них есть такие, которые говорят: "Господь наш! Одари нас добром в этом мире и добром в Последней жизни и защити нас от мучений в Огне".

202

أُولَٰئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا ۚ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Илдас насиб бирар — чули бучибси. Гьарли-марли, Аллагь хӀисаб бузахънилизив хъярхъси сай!

Им уготован удел за то, что они приобрели. Аллах скор в расчете.

203

وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ ۚ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ ۚ لِمَنِ اتَّقَىٰ ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

Аллагь гьаниркахъеная кадизахъурти бурхӀназив. КӀел бархӀицун кали арякьунсилисра — бунагь агара, имцӀали калунсилисра — бунагь агара, Аллагьлизирад урухкӀули гӀергъи. Ил багьандан Аллагьлизирад урухкӀеная ва хӀуша Иличи дурчни хъуммартидая!

Поминайте Аллаха в считанные дни (в течение трех дней в долине Мина). Кто торопится и завершает обряд за два дня, тот не совершает греха. И кто задерживается, тот также не совершает греха. Это касается богобоязненных. Бойтесь же Аллаха и знайте, что к Нему вы будете собраны.

204

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَىٰ مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ

Илди халкьла ургав лев ца адам, суненира иш дунъяличирти гӀямруличила сунела гъайли хӀу хӀяйранвируси, сунела уркӀилабсилис Аллагь бикьрили урцуси, амма жаликӀес дебали дигуси.

Среди людей есть такой, чьи речи восхищают тебя в мирской жизни. Он призывает Аллаха засвидетельствовать то, что у него в душе, хотя сам является непримиримым спорщиком.

205

وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ ۗ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ

ХӀечивад бара тяйдииубхӀели, ил пасаддеш тӀинтӀдарес, дегӀнуби ва мицӀираг къирдарес гъаргъли, ванзала къакъкад дуцӀли-чапӀли сай. Аллагьлис биалли пасаддеш хӀейгахъу!

Когда он уходит, то начинает распространять нечестие на земле, уничтожать посевы и губить потомство. Но ведь Аллах не любит нечестия.

206

وَإِذَا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ ۚ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ ۚ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ

Илизи бикӀухӀели: «Аллагьлизивадалра урухии!» — уктемдешли иличи гьатӀира халаси бунагь бихули саби. Иличи хӀерли саби жагьаннаб. Агь, хӀябилра хӀяжар мер леб ил!

Когда ему говорят: "Побойся Аллаха!" - гордыня подталкивает его на грех. Довольно с него Геенны! Как же скверно это ложе!

207

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

Илди халкьла ургав Аллагьлис гӀяхӀулаиэс сунени сай вирцуси адамра лев. Илдигъунти лугърачи Аллагь уркӀецӀичевси сай!

Среди людей есть и такой, который продает свою душу, надеясь снискать довольство Аллаха. Аллах снисходителен к рабам.

208

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ۚ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Аллагьличи дирхути! Лебтанилра уркӀи-уркӀилабад бусурман дин бузахъеная ва шайтӀайс гӀеларад мадашудая! ИлкӀун хӀушаб эски душман саби!

О те, которые уверовали! Принимайте ислам целиком и не следуйте по стопам сатаны. Воистину, он для вас - явный враг.

209

فَإِنْ زَلَلْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْكُمُ الْبَيِّنَاتُ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Эгер хӀушачи дурхъати аятуни дакӀили гӀергъи къарддухъадалли — багьирая, Аллагь — чевяхӀси ва духуси виъни.

А если вы споткнетесь после того, как к вам явились ясные знамения, то знайте, что Аллах - Могущественный, Мудрый.

210

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمَامِ وَالْمَلَائِكَةُ وَقُضِيَ الْأَمْرُ ۚ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ

Илди гъагултала дяхӀцӀилиуб Аллагьра малайкунира чучи бакӀайчи ва жалти арзайчи хӀерликабиили хӀебиэс? Ил анцӀбукь гьанналаубал белгибарили саби ва лерилра масъулти Аллагьлицун ирзути сари.

Неужели они ожидают чего-либо иного, кроме как того, что Аллах явится к ним, осененный облаками, вместе с ангелами, и все будет решено? К Аллаху возвращаются дела.

211

سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ ۗ وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

ИзрагӀилла уршбази хьарбаа, гьари, илдас Нушани сецад духути лишанти дархьирал. Аллагьла гӀяхӀдеш сунечи бакӀили гӀергъи ил чили уббяхъялра — ил барибсилис Аллагьла танбихӀ чӀумаси бирар!

Спроси сынов Исраила (Израиля), сколько ясных знамений Мы ниспослали им. Если кто променяет милость Аллаха после того, как она явилась к нему, то ведь Аллах суров в наказании.

212

زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا ۘ وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۗ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Капурти иш дунъяличирти гӀямруличи хӀясратли саби ва илди бусурмантачиб чебдукаркӀули саби, амма Аллагьлизибад урухкӀути кьиямала бархӀи илдачиб чебяхӀли, ахъли бирар: Сунес дигусилис Аллагьли лугӀиагар нигӀматуни лугули сай!

Мирская жизнь кажется неверующим прекрасной. Они глумятся над теми, кто уверовал. Но в День воскресения богобоязненные окажутся выше них. Аллах дарует удел без расчета, кому пожелает.

213

كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ ۚ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ۖ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ ۗ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Адамти ца умматли бирутири, гӀур Аллагьли илдачи гӀяхӀла хабурти дихантили ва насихӀятчибили идбагуни бархьиб ва адамтала ургарти жалти арзахъес багьандан илдачил барх бархьиб сунезиб бархьдеш лебси Таврат. ИлхӀели чус Таврат гибти, чучи гӀячихъти хъарбаркьуни даахъили гӀергъи, цаличи ца гьимили бицӀили, иличила жалбикӀесбяхӀиб. Аллагьли биалли Сунечи бирхути ва саби-ургаб жалбикӀути бархьси гьунчи киб. Аллагьли Сунес дигути бархьси гьунчи дурайули сай!

Люди были одной общиной, и Аллах отправил пророков добрыми вестниками и предостерегающими увещевателями, ниспослал вместе с ними Писание во истине, чтобы рассудить людей в том, в чем они разошлись во мнениях. Но разошлись во мнениях относительно этого только те, кому было даровано Писание, после того, как к ним явились ясные знамения, по причине зависти и несправедливого отношения друг к другу. Аллах по Своей воле направил тех, которые уверовали, к истине, относительно которой они разошлись во мнениях. Аллах наставляет на прямой путь, кого пожелает.

214

أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ ۖ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّىٰ يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَىٰ نَصْرُ اللَّهِ ۗ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ

Марлира, хӀушаб гьанбиркулив алжанализи адицӀехӀе или, хӀушаб гьалабтачи бакӀибсигъуна гьанналис хӀушачи хӀебакӀили лебай? Илдачи балагьуни, децӀ-шишимти чедакӀиб ва мерс дакьун, хӀятта Аллагьла вакилра Аллагьличи бирхутира бикӀутири: «Аллагьла кумек мурт лябкьуси?» Багьирая: Аллагьла кумек гъамли саби!

Или вы полагали, что войдете в Рай, не испытав того, что постигло ваших предшественников? Их поражали нищета и болезни. Они переживали такие потрясения, что Посланник и уверовавшие вместе с ним говорили: "Когда же придет помощь Аллаха?" Воистину, помощь Аллаха близка.

215

يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ ۖ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۗ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Илдани хӀези хьарбиули саби: «Чис бируси нушани садакьа?» Бура: «ХӀушала лебдешлизибад садакьа биреная бегӀтас, гъамтас, цӀуръабас, мискинтас, гьункьябас. ХӀушани сегъуна гӀяхӀдеш барадалра — иличила Аллагьли сеннира бала».

Они спрашивают тебя, что они должны расходовать. Скажи: "Любое добро, которое вы раздаете, должно достаться родителям, близким родственникам, сиротам, беднякам, путникам. Что бы вы ни сделали доброго, Аллах знает об этом".

216

كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Аллагьла гьунчир хӀушаб дургъес чевкъар, амма хӀушаб дургъби дебали хӀейгулрая. ХӀушаб се-биалра хӀейгулрая, амма ил хӀушаб, белики, гӀяхӀдеш биэс, хӀушаб се-биалра дигулрая, амма ил хӀушаб, белики, вайдеш биэс: ил Аллагьлицун бала, хӀушани биалли — хӀебаладая.

Вам предписано сражаться, хотя это вам неприятно. Быть может, вам неприятно то, что является благом для вас. И быть может, вы любите то, что является злом для вас. Аллах знает, а вы не знаете.

217

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ ۖ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ ۖ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ ۚ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ ۗ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا ۚ وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ۖ وَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Илдани хӀези хьарбиули саби къадагъала базличила ва ил базлизир дирути дургъбачила. Бура: «Ил базлизир дургъби — халал бунагь саби, амма Аллагьла гьунчивад гӀелумизни, Аллагьличи ва КягӀбаличи вирххӀерхни, КягӀбаличи башути адамти илад дугӀиьни—Аллагьла гьалаб ил гьатӀира халал бунагь саби. Гуж-зулмура рягӀятдешра — бебкӀайчир вайти саригу». Нагагь ахъри бакӀалли, чули хӀуша хӀушала диннизирад гӀелумдизахъайчи илди хӀушачи къаршили бургъар. Эгер хӀушазибад чихъали хӀушала диннизибад гӀелумбизалра ва капуртили бебкӀалра — илдала иш дунъяличирти ва ахиратлизирти баркьудлуми дугӀлатили дирар: илди жагьаннабла цӀала гӀязабтазиб бирар ва даимлис илаб кавлан!

Они спрашивают тебя о сражении в запретный месяц. Скажи: "Сражаться в этот месяц - великое преступление. Однако сбивать других с пути Аллаха, не веровать в Него, не пускать в Заповедную мечеть и выгонять оттуда ее жителей - еще большее преступление перед Аллахом. Искушение хуже, чем убийство. Они не перестанут сражаться с вами, пока не отвратят вас от вашей религии, если только смогут. А если кто из вас отступит от своей религии и умрет неверующим, то его деяния окажутся тщетными как в этом мире, так и в Последней жизни. Они являются обитателями Огня и останутся там вечно".

218

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَٰئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Аллагьличи бирхути, чула ери-юрт урдатурти ва Аллагьла гьунчиб гъирачебли бургъути — Аллагьла уркӀецӀиличи хьулбикӀули саби: АллагькӀун — чевкархан, уркӀецӀичев сай!

Воистину, те, которые уверовали, совершили переселение и сражались на пути Аллаха, надеются на милость Аллаха. А ведь Аллах - Прощающий, Милосердный.

219

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ ۖ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا ۗ وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

Илдани хӀези хьарбиули саби чягъирличила ва чӀала буршнила хӀязличила. Бура: «Илди кӀилизибалра халал бунагь леб, хӀятта адамтас пайдара леб биалра, амма пайдаличеб илдала бунагь халал саби». ХӀези хьарбиули саби: «Садакьалис сецад лугес гӀягӀниси?» Бура: «ХӀела лебдешлизибад яшавлис баили гӀелаб калунси». Аллагьли хӀушаб илкьяйда баянбирули сай ил аят:

Они спрашивают тебя о вине и азартных играх. Скажи: "В них есть большой грех, но есть и польза для людей, хотя греха в них больше, чем пользы". Они спрашивают тебя, что они должгы расходовать. Скажи: "Излишек". Так Аллах разъясняет вам знамения, - быть может, вы поразмыслите

220

فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ۗ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَىٰ ۖ قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ ۖ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ ۚ وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

белики, хӀуша иш дунъяличирти гӀямруличила ва ахиратличила пикридухъиша? Илдани хӀези хьарбиули саби цӀуръабачила. Бура: «Илдас гӀяхӀдеш барни — дурхъаси баркьуди саби». Эгер хӀушани илдачила къайгъи бирадалли — илди хӀушаб узби бетарар. ГӀяхӀдеш бирусира вайдеш бирусира Аллагьли гьамадли вала. Рахли Аллагьлис дигалри, Илини хӀушачи къиян-жапа дурхьи. Аллагь—чевяхӀси, гӀякьлучевси сай!

над этим миром и Последней жизнью. Они спрашивают тебя о сиротах. Скажи: "Делать им добро - хорошо. Если вы объедините свои дела, то ведь они - ваши братья. Аллах отличает нечестивца от творящего добро. Если бы Аллах захотел, то поставил бы вас в затруднительное положение. Воистину, Аллах - Могущественный, Мудрый".

221

وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّىٰ يُؤْمِنَّ ۚ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ ۗ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّىٰ يُؤْمِنُوا ۚ وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ ۗ أُولَٰئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ ۖ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ ۖ وَيُبَيِّنُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ

Бахъал аллагьунарти хьунул адамтачи хьайчикамайрудая, илди ца Аллагьличи бирханбиайчи. Цаси Аллагьличи рирхуси лагъ хьунул адам бахъал аллагьунар хьунул адамличир гьалар сари, хӀятта ил хӀушаб гӀяхӀрилзули риалра. Бахъал аллагьунарти мурул адамтас шери мадашудая, илди ца Аллагьличи бирханбиайчи, сенахӀенну ца Аллагьличи вирхуси лагъ мурул адам бахъал аллагьунар мурул адамличив гьалав сай, хӀятта ил хӀушаб гӀяхӀилзули виалра. Бахъал аллагьунартани хӀуша жагьаннабла цӀализи жидирулрая, Аллагьли биалли, уркӀецӀи бирули, хӀуша жидирулрая алжанализи ва цаличирад ца черкадерхниличи: Илини адамтази Сунела аятуни баяндирули сай — белики, илди духубиэс!

Не женитесь на язычницах, пока они не уверуют. Безусловно, верующая невольница лучше язычницы, даже если она понравилась вам. Не выдавайте мусульманок замуж за язычников, пока они не уверуют. Безусловно, верующий невольник лучше язычника, даже если он понравился вам. Они зовут к Огню, а Аллах зовет к Раю и прощению со Своего соизволения. Он разъясняет людям Свои знамения, - быть может, они помянут назидание.

222

وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ ۖ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ ۖ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّىٰ يَطْهُرْنَ ۖ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ

Илдани хӀези хьарбиули саби хьунри чархлабирниличила. Бура: «Ил — илдас гӀязаб саби». Чархлабиубси замана хьунрачирад тяйдили дуэная ва умубиайчи илдачи гъаммадирудая. Илди умубиубхӀели биалли, хӀушачи Аллагьли хъарбарибси тяхӀярли, илдачи дашеная. Гьарли-марли, Аллагьлис дигахъу Сунечи дугьабилзанти ва умудеш бихӀути!

Они спрашивают тебя о менструациях. Скажи: "Они причиняют страдания. Посему избегайте половой близости с женщинами во время менструаций и не приближайтесь к ним, пока они не очистятся. А когда они очистятся, то приходите к ним так, как повелел вам Аллах. Воистину, Аллах любит кающихся и любит очищающихся".

223

نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّىٰ شِئْتُمْ ۖ وَقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلَاقُوهُ ۗ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

ХӀушала хьунри — хӀушаб хъуми саби ва хӀушала хъуличи дашеная хӀушаб дигухӀели, амма гьаланачи хӀушаб пайдаласи се-биалра уркӀилизи бурценая! Аллагьлизирад урухкӀеная ва хӀуша Иличил къаршидиркни багьирая. ХӀуни биалли Аллагьличи бирхути гӀяхӀси хабарличил разибара.

Ваши жены являются пашней для вас. Приходите же на вашу пашню, когда и как пожелаете. Готовьте для себя добрые деяния, бойтесь Аллаха и знайте, что вы встретитесь с Ним. Обрадуй же верующих!

224

وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

ХӀуша динна тӀалабуни дузахъанти, Аллагьлизирад урухкӀанти, адамтас гӀяхӀдеш биранти сарниличила хӀушала хъямас Аллагь гьалабизлизи халмайридая. Гьарли-марли, Аллагь — гьар секӀал иргъан ва гьар секӀал далан сай!

Пусть клятва именем Аллаха не мешает вам творить добро, быть богобоязненным и примирять людей. Аллах - Слышащий, Знающий.

225

لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَٰكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ

ХӀушала хъямазирти дацӀ гъай багьандан хӀушаб Аллагьли танбихӀ хӀебиру, амма хӀушала уркӀбани барибсилис танбихӀ биру. Гьарли-марли, Аллагь — чевкархуси, малхӀямси сай!

Аллах не призовет вас к ответу за непреднамеренные клятвы, но призовет вас к ответу за то, что приобрели ваши сердца. Аллах - Прощающий, Выдержанный.

226

لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ ۖ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Чула хьунразибад декӀарбикес хъя барибти — авал баз хӀерли буэс гӀягӀнити саби. Ил заманала бухӀнаб илди сагадан чула хьунрачи гъамбиалра, Аллагь—чев кархан, уркӀецӀичев сай!

Те, которые поклялись не вступать в половую близость со своими женами, должны выжидать четыре месяца. И если они передумают, то ведь Аллах - Прощающий, Милосердный.

227

وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Эгер илдани сеннира магьар кабушес кьасбарили биалли, Аллагь—гьар секӀал иргъан, гьар секӀал далансай!

Если же они решат развестись, то ведь Аллах - Слышащий, Знающий.

228

وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ ۚ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَٰلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا ۚ وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ ۗ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Магьар кабушибти хьунри хӀяйна чархлабиайчи хӀерли буар ва илдас къадагъабарибси саби чула канилаб Аллагьли акӀахъубси жан дигӀянабирахъес, эгер илди Аллагьличи ва кьиямала бархӀиличи бирхули биалли. Илгъуна анцӀбукьлизиб муйли имцӀали бархьтили бирар хьунри чарбаралли, эгер илдас даршубиэс дигули биалли. Хьунрира, саби чучи хъархӀерти чула муйли кьяйдали, даршубиалли бархьли бирар. Амма муйлала ихтиюрти илдалайчир дахъал сари. Гьарли-марли, Аллагь— чевяхӀси, гӀякьлучевси сай!

Разведенные женщины должны выжидать в течение трех менструаций. Не дозволено им скрывать то, что сотворил Аллах в их утробах, если они веруют в Аллаха и в Последний день. Мужья в течение этого периода имеют право вернуть их, если захотят примирения. Согласно установленному порядку, жены имеют такие же права, как и обязанности, хотя мужья и выше их по положению. Аллах - Могущественный, Мудрый.

229

الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ۗ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ ۗ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا ۚ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Магьар кабушниличила кӀина балахъуси саби: илала гӀергъи яра, гӀядат хӀясибли, хьунул рихӀу хӀурмат-хатирличил, яра хьунул рурхьу масра бедили. ХӀушани хьунрас бедибсилизибад селра касахъес хӀушаб къадагъабируси саби. Аллагьли кадизахъурти тяхӀяр-кьяйда дуишагу или рахли хӀуша кӀелра урухкӀули диадалли. Эгер хӀуша кӀелра урухкӀули диадалли Аллагьли кадизахъурти тяхӀяр-кьяйда дузхӀедузахъишагу или, хӀуша кӀиличибалра бунагь хӀебирар, нагагь хьунуй сунес кьадин муруйс багьа бедалли. Илдигъунти сари Аллагьли кадизахъурти тяхӀяр-кьяйда ва илди мадулъадая. Аллагьли кадизахъурти тяхӀяр-кьяйда дулъанти — капурти саби.

Развод допускается дважды, после чего надо либо удержать жену на разумных условиях, либо отпустить ее по-доброму. Вам недозволено брать что-либо из дарованного им, если только у обеих сторон нет опасения, что они не смогут соблюсти ограничения Аллаха. И если вы опасаетесь, что они не смогут соблюсти ограничения Аллаха, то они оба не совершат греха, если она выкупит развод. Таковы ограничения Аллаха. Не преступайте же их. А те, которые преступают ограничения Аллаха, являются беззаконниками.

230

فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّىٰ تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ ۗ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ ۗ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Эгер муруй хьуна магьар хӀяйнайс кабушалли, ил илис гӀур асурируси ахӀен, цархӀил муруйс шери рукьяйчи. Нагагь цархӀил муруй илала магьар кабушалли, илхӀели илди кӀилисалра бунагь хӀебирар цаличи ца чарбухъалли, нагагь Аллагьли кадизахъурти тяхӀяр-кьяйда дузахъес чула кьас биалли. Бурибси балути адамтас Аллагьли баяндирути Сунела низам-кьяйда илдигъунти сари.

Если он развелся с ней в третий раз, то ему недозволено жениться на ней, пока она не выйдет замуж за другого. И если тот разведется с ней, то они не совершат греха, если воссоединятся, полагая, что они смогут соблюсти ограничения Аллаха. Таковы ограничения Аллаха. Он разъясняет их для людей знающих.

231

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ ۚ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا ۚ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ۚ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا ۚ وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

ХӀушани хьунрала магьар кабуршухӀели ва илдас кабизахъурси замана баибхӀели, яра илди хӀурмат-хатирличил бихӀеная, яра хӀурмат-хатирличил бурхьеная. Чус хӀейгули гӀергъи, илди мабихӀидая, илдас бархьагардеш бирули; чили илкьяйда бирулил — илини сунени сунес вайдеш бирули сай. Аллагьла аятуни дукелцӀиличи камадирхьидая, амма хӀушаб Аллагьла гӀяхӀбаркьунира хӀуша духудиахъес илини хӀушаб Кьуръайзир дархьибтира гьандиркахъеная. Аллагьлизирад урухкӀеная ва Аллагь гьар секӀал далан виъни хъуммартидая!

Если вы развелись с вашими женами и они выждали положенный им срок, то либо удержите их на разумных условиях, либо отпустите их на разумных условиях. Но не удерживайте их, чтобы навредить им и преступить границы дозволенного. А кто поступит таким образом, тот поступит несправедливо по отношению к самому себе. Не считайте знамения Аллаха шуткой. Помните милость, которую Аллах оказал вам, а также то, что Он ниспослал вам из Писания и мудрости, чтобы увещевать вас. Бойтесь Аллаха и знайте, что Аллах ведает обо всякой вещи.

232

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ۗ ذَٰلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۗ ذَٰلِكُمْ أَزْكَىٰ لَكُمْ وَأَطْهَرُ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

ХӀушани хьунрала магьар кабушибхӀели ва илдас кабизахъурси замана баибхӀели, чула гьалабла муйлас шери букьяхъес илдас диргаламадулхъадая, саби-ургаб гӀягӀниси тяхӀярли илди вягӀдалабиубли гӀергъи. Аллагьличи ва кьиямала бархӀиличи бирхутас хъарбаркь илгъуна саби. Ил хӀушаб бегӀлара гӀяхӀси ва бегӀлара хӀялалси саби. ХӀушани хӀебалуси, гьайгьайра, Аллагьли бала!

Если вы развелись с вашими женами и они выждали положенный им срок, то не мешайте им выходить замуж за своих прежних мужей, если они договорились друг с другом на разумных условиях. Таково назидание тому из вас, кто верует в Аллаха и в Последний день. Так будет лучше и чище для вас. Аллах знает, а вы не знаете.

233

وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ ۖ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ ۚ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ ۚ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَٰلِكَ ۗ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا ۗ وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Нешанани дурхӀни мамали балха абзурли кӀел дус, нагагь мамали валхни дудешлис тамансили биахъес дигалли. Дудешличиб чебси саби гӀягӀниси тяхӀярли дурхӀни балхес, палтарли бегӀбирес. Гьарилличи хъарбируси саби — сунени барес вирусицун. Чула дурхӀя багьандан я неш, я дудеш децӀ-шишимтазиб мабиаб. Букьурличибра илгъуна чебси саби. Эгер нешлисра дудешлисра саби-ургаб цабалги ва вягӀдалабиубли, мамаличивад дурхӀя чевердес дигалли, илдас бунагь хӀебирар. Нагагь хӀушала дурхӀя ниъла нешличи хъарварес дигули диадалли, хӀушаб бунагь хӀебирар, эгер хӀушани илис ГӀядат хӀясибли лугуси дурусли бедлугадалли. Аллагьлизирад урухкӀеная ва Аллагьли хӀушала баркьудлуми чедиъни багьирая.

Матери должны кормить своих детей грудью два полных года, если они хотят довести кормление грудью до конца. А тот, у кого родился ребенок, должен обеспечивать питание и одежду матери на разумных условиях. Ни на одного человека не возлагается сверх его возможностей. Нельзя причинять вред матери за ее ребенка, а также отцу за его ребенка. Такие же обязанности возлагаются на наследника отца. Если они пожелают отнять ребенка от груди по взаимному согласию и совету, то не совершат греха. И если вы пожелаете нанять кормилицу для ваших детей, то не совершите греха, если вы заплатите ей на разумных условиях. Бойтесь Аллаха и знайте, что Аллах видит то, что вы совершаете.

234

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ۖ فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

ХӀушазивад чи вебкӀалра ва хьунри гӀелаб баталра — илдачиб чебси саби авал базра вецӀал бархӀира марайли буэс. Кабизахъурси замана баили гӀергъи, илдани чус дигуси барилихьалли, хӀушаб бунагь агара. Гьарли-марли, Аллагьли далули сай хӀушала баркьудлуми!

Если кто-либо из вас скончается и оставит после себя жен, то они должны выжидать четыре месяца и десять дней. Когда же они дождутся истечения положенного им срока, то на вас не будет греха, если они распорядятся собой разумным образом. Аллах ведает о том, что вы совершаете.

235

وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ ۚ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَٰكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا ۚ وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ

ХӀушани илди гамъабачи сукникьянаби бархьилихьалли яра хӀушала ил кьас хӀушала уркӀбазиб дигӀянбарилихьалли — хӀушаб бунагь хӀебирар. Илди хӀушани гьанбиркахъни Аллагьли бала. Амма илдачил дигӀянали ихтилат мадикӀудая ва илдачил адабчерли гъайдикӀеная. Магьарра мадирхъидая илдас кабизахъурси замана баайчи: хӀушала уркӀбазирти Аллагьли далули виъни хъумартидая, ил багьандан Илизирад урухкӀеная ва Аллагь чевурхуси, малхӀямси виъни багьирая!

На вас не будет греха, если вы намекнете о сватовстве к женщинам или утаите это в душе. Аллах знает, что вы будете вспоминать о них. Не давайте им тайных обещаний и говорите только достойные слова. Не принимайте решение вступить в брак, пока не истечет предписанный срок. Знайте, что Аллаху известно о том, что в ваших душах. Остерегайтесь Его и знайте, что Аллах - Прощающий, Выдержанный.

236

لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً ۚ وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ

Чучи хӀуша гъамхӀедиубти яра магьарлис лугуси мас чус хӀушани хӀегибти хьунри бархьбатнилис хӀушаб бунагь хӀебирар. Амма бекӀахъудиличил гӀеббуцая: давлачевсили — сунени вируси кьяйдали, мискинни — сунени вируси кьяйдали, бузахъуси гӀядат хӀясибли, гӀяхӀдеш бирути адамтачи лайикьси тяхӀярли.

На вас не будет греха, если вы разведетесь с женами, не коснувшись их и не установив для них обязательное вознаграждение (приданое). Одарите их разумным образом, и пусть богатый поступит по мере своих возможностей, а бедный - по мере своих возможностей. Такова обязанность творящих добро.

237

وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ۚ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۚ وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Эгер хӀушани хьунри бархьбалтули диадалли илдачи хӀуша гъамдиайчи, амма магьарлис лугуси мас илдас бедили диадалли, хӀушани бедибси масла байхъала илдас саби, рахли имцӀали чарбарес хьунри кьабулхӀебикалли, яра магьарла вягӀда сунела някъбазибси илдас имцӀали батес кьабулхӀейкалли. Эгер муйлани масла байхъала хьунрас бедалли — ил дурхъаси баркьудиличи гъамли бирар. ХӀуша-ургаб гӀяхӀдеш бирес хъуммартидая. ХӀушани бирусикӀун Аллагьли чебиули сай!

Если же вы разведетесь с ними до того, как коснулись их, но после того, как установили обязательное вознаграждение (приданое), то отдайте им половину установленного вознаграждения, если только они не простят или не простит тот, в чьих руках брачное соглашение. Если вы простите, то это будет ближе к богобоязненности. Не забывайте о снисходительности по отношению друг к другу. Воистину, Аллах видит то, что вы совершаете.

238

حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَىٰ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ

Чекадизурли дехӀибала диреная, хаслира дакьала дехӀибала. ДехӀибайчи тӀашдилзеная уркӀилар Аллагьличи дигиличил.

Оберегайте намазы, и особенно, средний (послеполуденный) намаз. И стойте перед Аллахом смиренно.

239

فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا ۖ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ

Рахли хӀушаб сегъуна-биалра урехи леб биалли, дехӀибала диреная яра хьурали дашули яра мурдали. ХӀушаб урехи шалгӀеббухъунхӀели — гьалаб хӀушани хӀебалусиличи Аллагьли хӀуша бурсидарибси тяхӀярли Аллагь гьаниркахъеная.

Если вы испытываете страх, то молитесь на ходу или верхом. Когда же вы окажетесь в безопасности, то поминайте Аллаха так, как Он научил вас тому, чего вы не знали.

240

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ ۚ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ ۗ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

ХӀушазивад чи вебкӀалра ва хьунри гӀелаб баталра — сунела хьунрас хъулибад дурахӀебухъи ца дуслис баари напакьа васиятбарес чебси саби. Нагагь илди хъайгӀибад арбукьялли, сабигӀяхӀулали чули-чус илдани барибсилис хӀушаб бунагь агара. Гьарли-марли Аллагь — чевяхӀси, гӀякьлучевси сай!

Если кто-либо из вас скончается и оставит после себя жен, то они должны завещать, чтобы их обеспечивали в течение одного года и не прогоняли. Если же они сами уйдут, то на вас не будет греха за то, что они распорядятся собой разумным образом. Аллах - Могущественный, Мудрый.

241

وَلِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ

Бархьбатурти хьунрас баарила кьадарла мас луга. ХӀялалти адамтачи Аллагьли илкьяйдали хъарбариб.

Разведенных жен полагается обеспечивать разумным образом. Такова обязанность богобоязненных.

242

كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Сунела кьудратуни Аллагьли хӀушаб илкьяйда баяндирули сай — белики, хӀуша духудиишая!

Так Аллах разъясняет вам Свои знамения, - быть может, вы уразумеете.

243

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ

Марлира, хӀуни чехӀебаирив бебкӀализибад берцес дигули, чула ери-юрт дархьдатурти? Илди азирти лебтири. Илдази Аллагьли иб: «ДебкӀая!» ГӀур Илини илди мицӀирбариб. Гьарли-марли, Аллагь — адамтачи уркӀецӀичев сай, хӀятта адамтала бахъалгъунти гӀяхӀсант хӀебаланти биалра!

Разве ты не знаешь о тех, которые покинули свои жилища, опасаясь смерти, хотя их были тысячи? Аллах сказал им: "Умрите!" Затем Он оживил их. Воистину, Аллах милостив к людям, однако большинство людей неблагодарны.

244

وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Аллагьла гьунчир дургъеная ва багьирая Аллагь — гьар секӀал иргъан, гьар секӀал далан виъни!

Сражайтесь на пути Аллаха и знайте, что Аллах - Слышащий, Знающий.

245

مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً ۚ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Чис дигули Аллагьлис гӀяхӀдеш барес? Ил барибсилис Аллагьли бахънали чебихъу. Аллагьли саррая хӀуша мискинра дирути, давлачерра дирути. Иличи саррая хӀуша чарра дулхъути!

Если кто-либо одолжит Аллаху прекрасный заем, то Он увеличит его многократно. Аллах удерживает и щедро одаряет, и к Нему вы будете возвращены.

246

أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَإِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَىٰ إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۖ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا ۖ قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا ۖ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

Марлира, хӀуни пикри бяхӀчихӀеирив Мусас гӀергъи хӀербирути израгӀиллантала хӀякимтани чула идбаглизи ибхӀели: «Нушаб пача виха, илхӀели нуша Аллагьла гьунчир дургъехӀе». Илини иб: «Белики, дургъахъес хӀушачи хъарбарибхӀели, хӀуша дургъхӀедургъишая?» Илдани иб: «Нуша нушала ери-юртаназирад дугӀаили гӀергъи ва нушала дурхӀназирад декӀардарили гӀергъи сен нуша Аллагьла гьунчир дургъхӀедургъутира?» Амма дергълизи букьяхъес илдачи хъарбарибхӀели, цакамти ахӀенти, гӀелумбизур. Аллагьли гӀяхӀил бала такьсирчиби!

Не знаешь ли ты о знати сынов Исраила (Израиля), живших после Мусы (Моисея)? Они сказали своему пророку: "Назначь для нас царя, чтобы мы сражались на пути Аллаха". Он сказал: "Может ли быть, что если вам будет предписано сражаться, вы не станете сражаться?" Они сказали: "Отчего же нам не сражаться на пути Аллаха, если мы изгнаны из наших жилищ и разлучены с нашими детьми?" Когда же им было предписано сражаться, они отвернулись, за исключением немногих. Аллах ведает о беззаконниках.

247

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا ۚ قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ ۚ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۖ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Илдала идбагли илдази иб: «Аллагьли хӀушаб пачали вархьили сай ТӀалут». Илдани иб: «Ил нушаб севан пача вируси, пачадеш дирес илалайчир нушала ихтиюрти имцӀали диалли, илала гӀягӀнисила кьадар мас-мулк агара диалли» Илини иб: «ХӀушаб пачали ил Аллагьли викӀили сай ва Аллагьли илала багьудлумира цӀакьра имцӀадарили сай. Гьарли-марли, Аллагьли Сунес дигуси пача варили калта». Аллагь — сахаватси, гӀякьлучевси сай!

Их пророк сказал им: "Аллах назначил вам царем Талута (Саула)". Они сказали: "Как он может стать нашим царем, если мы более достойны править, чем он, и он лишен достатка в имуществе?" Он сказал: "Аллах предпочел его вам и щедро одарил его знаниями и статью. Аллах дарует Свое царство, кому пожелает. Аллах - Объемлющий, Знающий".

248

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَىٰ وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Илдази чула идбагли иб: «ТӀалут пача виънила лишан саблин хӀушачи гами лябкьян, сунечирра хӀушала ВегӀбекӀличибад хӀушаб берцуди ва Мусалара Гьаруннара агьлули датуртала гӀела-гьаладикибти лерси. Илди лерху малайкунани. Гьарли-марли, илизиб — хӀушаб лишан саби, эгер хӀуша Аллагьличи дирхути диадалли!

Их пророк сказал им: "Знамением его царствия станет то, что к вам явится сундук с миром от вашего Господа. В нем будет то, что осталось после семьи Мусы (Моисея) и семьи Харуна (Аарона). Его принесут ангелы. Это будет знамением для вас, если только вы являетесь верующими".

249

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ ۚ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ۚ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ ۚ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

ГӀяскарличил ТӀалут дураухъунхӀели, илини иб: «Аллагьли хӀеркӀличил хӀушала хӀялумцӀу. Илад шинни ужибси — дила ахӀен, ужхӀевжибси — дила сай». Цакамти ахӀенти, илад шинни бужиб. ТӀалутра Аллагьличи бирхутира хӀеркӀличибад бетахъбухъунхӀели, илдани иб: «ЖалутӀличил ва илала гӀяскарличил дургъес ишхӀели нушала ахъри агара». Амма Аллагьличил къаршидиркехӀе или пикрибикӀутани иб: «Аллагьла икьайчибли биштӀаси гӀяскарли халаси гӀяскарличибад чуйна чедибдеш сархиба?» Гьарли-марли, Аллагь — сабурчебтачил сай!

Когда Талут (Саул) отправился в путь с войском, он сказал: "Аллах подвергнет вас испытанию рекой. Кто напьется из нее, тот не будет со мной. А кто не отведает ее, тот будет со мной. Но это не относится к тем, кто зачерпнет пригоршню воды". Напились из нее все, за исключением немногих из них. Когда же он и уверовавшие вместе с ним перебрались через нее, они сказали: "Сегодня мы не справимся с Джалутом (Голиафом) и его войском". Но те, которые твердо знали, что встретятся с Аллахом, сказали: "Сколько малочисленных отрядов победило многочисленные отряды по воле Аллаха!" Аллах - с терпеливыми.

250

وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Илди ЖалутӀла ва илала гӀяскарла гьалаб уббухъунхӀели, илдани иб: «Нушала ВегӀбекӀ! Нушазиб сабур имцӀабара, нушала уркӀби чӀумадара ва капур халкьличирад чедидикахъес нушаб кумекбара!»

Когда они показались перед Джалутом (Голиафом) и его войском, то сказали: "Господь наш! Пролей на нас терпение, укрепи наши стопы и помоги нам одержать победу над неверующими людьми".

251

فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُودُ جَالُوتَ وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُ مِمَّا يَشَاءُ ۗ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ

Аллагьла икьайчил илдани душманти бебшахъиб: Давуд идбагли ЖалутӀ кавшиб ва Аллагьли илис пачалихъра гӀякьлура дедиб, Сунес гӀягӀнисиличи ил бурсивариб. Эгер Аллагьли цабехӀ адамтачил цархӀилти тӀашхӀейути биалри, дунъя панабири. Амма Аллагь — адамтас гӀяхӀдеш биран сай!

Они разгромили их по воле Аллаха. Давуд (Давид) убил Джалута (Голиафа), и Аллах даровал ему царство и мудрость и научил его тому, чему пожелал. Если бы Аллах не сдерживал одних людей посредством других, то земля пришла бы в расстройство. Однако Аллах милостив к мирам.

252

تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ ۚ وَإِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ

Илдигъунти сари Аллагьла аятуни ва, илди хӀед Нушани дархьли дучӀулра, сенахӀенну хӀу — Дила вакилтазивад ца сайри!

Таковы аяты Аллаха. Мы читаем их тебе во истине, и ты - один из посланников.

253

تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۘ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ ۖ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ ۚ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ۗ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَلَٰكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ

Вакилтачилара бурехӀе. Илдазибад цацабехӀти Нушани цархӀилтачиб чебяхӀ-ахъбарра: илдала лугӀилизиб лебри чучил Аллагь гъайухъунти, илдазибад цацабехӀти биалли Илини бегӀлара ахъси даражаличи кабатур. Мариямла урши ГӀисас Нушани духути насихӀятуни гира ва ил дурхъати рухӀличил гӀевуцира. Илдас гӀелабадти, чучи гӀячихъти аятуни дакӀили гӀергъи, саби-ургаб жалхӀебикӀи, эгер Аллагьлис ил дигули биалри. Амма илди саби-ургаб жалбикӀесбяхӀиб ва илдала ургаб лебри Аллагьличи бирхутира бирххӀебирхутира. Нагагь Аллагьлис дигалри, илди саби-ургаб дявта хӀебиркьи, амма Аллагьли Сунес дигусицун бирули сай.

Таковы посланники. Одним из них Мы отдали предпочтение перед другими. Среди них были такие, с которыми говорил Аллах, а некоторых из них Аллах возвысил до степеней. Мы даровали Исе (Иисусу), сыну Марьям (Марии), ясные знамения и поддержали его Святым Духом (Джибрилем). Если бы Аллах пожелал, то следующие за ними поколения не сражались бы друг с другом после того, как к ним явились ясные знамения. Однако они разошлись во мнениях, одни из них уверовали, а другие не уверовали. Если бы Аллах пожелал, то они не сражались бы друг с другом, но Аллах вершит то, что пожелает.

254

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ ۗ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Аллагьличи дирхути! Бунагьуни черахъес я вачар-чакар, я гьалмагъдеш, я шапагӀятдеш кьабулхӀедируси бархӀи бакӀайчи Нушани хӀушаб гибсилизибад садакьа биреная. Капурти—абдулти саби.

О те, которые уверовали! Делайте пожертвования из того, чем Мы наделили вас, до наступления дня, когда не будет ни торговли, ни дружбы, ни заступничества. А неверующие являются беззаконниками.

255

اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۖ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

Аллагь — даим мицӀирси, гьар чинавалра левси ца Ил ахӀенси гӀур аллагь агара. Иличи я гъапулдеш, я гьанкӀ лагхӀедилзан, зубрачирра ванзала къакъличирра лерти гьар се-секӀал Илала арилизир сари. Чи вирара Илис гьалаизес, Илала пурбан агарли? Илини балули сай адамтас гьалаб биубсира илдала гӀергъи бирусира, илдани биалли Илала гӀилмулизибад, Илини пурбанбарибсила дурабад, гӀур селра балули ахӀен. Илис мутӀигӀли сари муснира зубрира ва илди дихӀес Илис къиянни ахӀен, сенахӀенну, гьарли-марли, Ил — чевяхӀси, цӀакьси сай!

Аллах - нет божества, кроме Него, Живого, Поддерживающего жизнь. Им не овладевают ни дремота, ни сон. Ему принадлежит то, что на небесах, и то, что на земле. Кто станет заступаться перед Ним без Его дозволения? Он знает их будущее и прошлое. Они постигают из Его знания только то, что Он пожелает. Его Престол объемлет небеса и землю, и не тяготит Его оберегание их. Он - Возвышенный, Великий.

256

لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ ۖ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ لَا انْفِصَامَ لَهَا ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Диннизиб гуж агара. Бархьси гьуни балкӀсилизибад гӀячихъли декӀарбулхъан. Къянаси дин уббирхъути ва Аллагьличи бирхути—умутчебси, белхъхӀебелхъуси хъарихъличиб саби. Гьарли-марли, Аллагь — гьар секӀал иргъан, гьар секӀал далан сай!

Нет принуждения в религии. Прямой путь уже отличился от заблуждения. Кто не верует в тагута, а верует в Аллаха, тот ухватился за самую надежную рукоять, которая никогда не сломается. Аллах - Слышащий, Знающий.

257

اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ۖ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ ۗ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Аллагь Сунечи бирхутас юлдаш сай: Илини илди цӀябдешлизибад шалаличи дурайули сай. Аллагьличи хӀебирхутала юлдашуни — къунчри сари: илдани илди шалаличибад цӀябдешличи аркули саби. Илди жагьаннабла цӀализи лайбакӀили бирар ва илаб даиблис кавлан.

Аллах - Покровитель тех, которые уверовали. Он выводит их из мраков к свету. А покровителями и помощниками неверующих являются тагуты, которые выводят их из света к мракам. Они являются обитателями Огня и пребудут там вечно.

258

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ ۖ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ ۗ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

ХӀуни хӀебакибсив Аллагьла хӀекьлизив Ибрагьим идбагличил жаликӀусиличила, илис Аллагьли бекӀдеш дирахъес ихтиюрти дедни къянабирули? ИлхӀели Ибрагьимли иб: «Дила ВегӀбекӀ сай адамти мицӀирбируси ва бубкӀахъуси». ИлхӀели итилли иб: «Нунира бубкӀахъулра ва мицӀирбирулра». Ибрагьимли иб: «Аллагьли берхӀи Машрикьлизибад абулкахъули сай, хӀуни ил Магъриблизибад абулхъахъен». Капур уркӀкавхъун. КапуртикӀун Аллагьли бархьси гьунчибад бикути ахӀен!

Не знаешь ли ты о том, кто спорил с Ибрахимом (Авраамом) относительно его Господа, поскольку Аллах даровал ему царство? Ибрахим (Авраам) сказал ему: "Мой Господь - Тот, Кто дарует жизнь и умерщвляет". Он сказал: "Я дарую жизнь и умерщвляю". Ибрахим (Авраам) сказал: "Аллах заставляет солнце восходить на востоке. Заставь же его взойти на западе". И тогда тот, кто не уверовал, пришел в замешательство. Аллах не ведет прямым путем несправедливых людей.

259

أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّىٰ يُحْيِي هَٰذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا ۖ فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ ۖ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ ۖ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ۖ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَىٰ طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ ۖ وَانْظُرْ إِلَىٰ حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ ۖ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا ۚ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Яра лутӀи-хьулчилизибад заябарибси шила мякьлавад аркьусиличила аргъирив? Илини иб: «Ши бебкӀили гӀергъи Аллагьли севан мицӀирбируси?» Аллагьли ил даршал дуслис вебкӀахъиб, гӀур мицӀирвариб ва хьарбаиб: «Ишав хӀу сецадхӀи калунри?» Илини иб: «Ишав ну калунра ца бархӀи яра байхъала бархӀи». Аллагьли иб: «Юх! ХӀу ишав даршал дус калунри. ХӀела берк-бержличи хӀеръа, гьари — илди бекӀлил заядиубли ахӀен. ХӀеръа хӀела эмхӀеличира. Илала лига-кьякьяцун кали сари. Нушани ил бируси хӀу адамтас мисалли ветаахъес багьандан саби. ХӀеръа лигубачи, илди Нушани дурчулра ва илдачи сагадан диъ иахъулра». Илис гьар секӀал гӀячихъдиубхӀели, илини иб: «Гьанна багьурра — Аллагьли барес хӀейруси гьеч селра агара!».

Или над тем, кто проходил мимо селения, разрушенного до основания? Он сказал: "Как Аллах воскресит это после того, как все это умерло?" Аллах умертвил его на сто лет, а затем оживил и сказал: "Сколько ты пробыл здесь?" Он сказал: "Я пробыл день или часть дня". Он сказал: "Нет, ты пробыл сто лет. Посмотри на свою еду и воду: они даже не изменились. И посмотри на своего осла. Мы непременно сделаем тебя знамением для людей. Посмотри же, как Мы соберем кости, а затем покроем их мясом". Когда это было показано ему, он сказал: "Я знаю, что Аллах способен на всякую вещь".

260

وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَىٰ ۖ قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ ۖ قَالَ بَلَىٰ وَلَٰكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي ۖ قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَىٰ كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا ۚ وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Ва, хӀера, Ибрагьимли иб: «ВегӀбекӀ! БебкӀибти хӀуни севан мицӀирбирулрил набзи чебаахъагу». Аллагьли иб: «Марлира, хӀу вирххӀерхулрив?» Илини иб: «Вирхулра! Амма дила уркӀи паргъатбиахъес дигулра». Аллагьли иб: «Авал арцан дуца, хӀед дигуси тяхӀярли илди бутӀнадбутӀнаддара ва илди бутӀни гьар дубурличи ца хӀясибли кадихьа, гӀур илди жидара: хъярхъли арцурли илди хӀечи ляркьян, иличибли багьи Аллагь чевяхӀси ва гӀякьлучевси виъни».

Вот сказал Ибрахим (Авраам): "Господи! Покажи мне, как Ты оживляешь покойников". Он сказал: "Разве ты не веруешь?" Он сказал: "Конечно! Но я хочу, чтобы мое сердце успокоилось". Он сказал: "Возьми четырех птиц, зарежь их, прижав к себе, и положи по кусочку на каждом холме. А потом позови их, и они стремительно явятся к тебе. И знай, что Аллах - Могущественный, Мудрый".

261

مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ ۗ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Аллагьла гьунчиб чула мас кьурбанбиранти мешути саби ризкьила кьякьличи, сабира верхӀкьярякьли берхъибси ва гьар лугилизир даршал кьякь лерси. Сунес дигусилис Аллагьли кӀийнали чебихъу. Гьарли-марли, Аллагь— гьар секӀайчи чеветаибси, гьар секӀал далуси сай!

Притчей о тех, кто расходует свое имущество на пути Аллаха, является притча о зерне, из которого выросло семь колосьев, и в каждом колосе - по сто зерен. Аллах увеличивает награду, кому пожелает. Аллах - Объемлющий, Знающий.

262

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى ۙ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Аллагьла гьунчиб чула мас кьурбанбирантас ва ил барили гӀергъи «гъай гӀяйиб» хӀебикӀантас, уркӀи гӀергъихӀебулхъантас Аллагьла шайзибад савгъат саби: илдас урехи хӀебирар, илди пашманни кахӀевлан.

Тем, кто расходует свое имущество на пути Аллаха и не сопровождает свои пожертвования попреками и оскорблениями, уготована награда у их Господа. Они не познают страха и не будут опечалены.

263

قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى ۗ وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ

ГӀяхӀси гъай ва чеверхни — уркӀи гӀергъихӀебухъахъи барибси садакьаличир гьалар сари. Гьарли-марли, Аллагь — давлачевси, малхӀямси сай!

Доброе слово и прощение лучше милостыни, за которой следует обидный попрек. Аллах - Богатый, Выдержанный.

264

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَىٰ كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۖ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا ۖ لَا يَقْدِرُونَ عَلَىٰ شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا ۗ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Аллагьличи дирхути! ХӀушала садакьа, пашмандирули ва уркӀи гӀергъибулхъахъули, пайдаагармабиридая, адамтала гьалар кӀибяхӀяндеш дирули, садакьа бирусиличи, амма Аллагьличира кьиямала бархӀиличира вирххӀерхусиличи мешумайрудая. Илгъуна адам — гӀянжила цакамси къатчебси чӀянкӀси шурличи мешуси сай: чяхӀзабла къири чедибурхар ва шури мицӀир чӀянкӀкабирар. Илкьяйдали илдасра чули бучибсилизибад селра пайдалахӀебирар. Капурти Аллагьли бархьси гьунчибад бикути ахӀен!

О те, которые уверовали! Не делайте ваши подаяния тщетными своими попреками и оскорблениями, подобно тому, кто расходует свое имущество ради показухи и не веруют при этом в Аллаха и в Последний день. Притчей о нем является притча о гладкой скале, покрытой слоем земли. Но вот выпал ливень и оставил скалу голой. Они не властны ни над чем из того, что приобрели. Аллах не ведет прямым путем неверующих людей.

265

وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Аллагьлис гӀяхӀулабиэс ва чула уркӀбазиб бирхауди имцӀабарес дигули, чула лебдешлизибад садакьа бирути — сабухъчебси музаличибси анхъличи мешути саби: эркинни заб даралли, анхъли кӀиркали дахъал цӀедеш луга, тяп илкьяйда бирар, эркинни заб хӀедарили, савлила марка кабаталра. Гьарли-марли, Аллагьли чебиули сай хӀушани се бирулрал!

Притчей о тех, которые расходуют свое имущество, чтобы снискать довольство Аллаха и укрепить себя, является притча о саде на холме. Если его оросит ливень, он приносит плоды вдвойне. Если же его не оросит ливень, то ему бывает достаточно моросящего дождя. Аллах видит то, что вы совершаете.

266

أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

ХӀушазивад чис биалра дигахъив сунезир хӀуркӀби кадухъунси, хӀушаб гьар журала цӀедеш лерси, чумиздаглара тӀутӀилара анхъ биубли ва хӀуша духънадаибхӀели, хъалибарглизиб биалли биштӀати дурхӀни лебхӀели, къукъу-лямцӀли ил анхъ бигубли? Илкьяйдали баяндирули сари хӀушаб Аллагьли Сунела кьудратуни — белики, хӀуша пикридухъишая!

Захочет ли кто-нибудь из вас, если у него будет сад из финиковых пальм и виноградника, в котором текут реки и растут всякие плоды, чтобы его сад был поражен огненным вихрем и сгорел, когда его постигнет старость, а его дети будут еще слабы? Так Аллах разъясняет вам знамения, - быть может, вы поразмыслите.

267

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ ۖ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ

Аллагьличи дирхути! ХӀушани дучибтазибад ва хӀушаб ванзаличиб Нушани башахъусилизибад бегӀлара гӀяхӀси —садакьалис лугеная, хӀушаб хӀушани пайдаагарсилизи халбируси,

О те, которые уверовали! Делайте пожертвования из приобретенных вами благ и того, что Мы взрастили для вас на земле, и не стремитесь раздать в качестве пожертвования дурное, чего бы вы сами не взяли, пока не зажмурили глаза. И знайте, что Аллах - Богатый, Достохвальный.

268

الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

хӀулби кьяпӀдарилицун ахӀи, хӀушани кьабулхӀебареси секӀал садакьалис малугадая. Багьирая, Аллагь — давлачевси ва машгьурси виъни!

Сатана угрожает вам бедностью и велит творить мерзость. Аллах же обещает вам прощение от Него и милость. Аллах - Объемлющий, Знающий.

269

يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا ۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

ШайтӀай хӀушаб мискиндешличил урехи чебиахъули саби ва хӀуша цӀахти секӀайчи гьирдирулрая, Аллагьли биалли хӀушаб чейсули сай — Сунела уркӀецӀи ва чевкархни. Гьарли-марли, Аллагь — гьар секӀайчи чеветиан, гьар секӀал далан сай!

Он дарует мудрость, кому пожелает, и тот, кому дарована мудрость, награжден великим благом. Однако поминают назидание только обладающие разумом.

270

وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ نَفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُمْ مِنْ نَذْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُهُ ۗ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ

Сунес дигусилис Аллагьли гӀякьлу лугули сай, гӀякьлу гибсилис биалли халати нигӀматуни лугути сари, амма иличила гьанбиркахъули саби чӀянкӀли духутаницун.

Что бы вы ни потратили, какой бы обет вы ни дали, Аллах знает об этом. Но для беззаконников нет помощников.

271

إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ ۖ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ۚ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

ХӀушани сегъуна садакьа барадалра, сегъуна чеасла хӀушани чеасадалра — иличила Аллагьли бала, капуртала биалли кумекчиби агара! Эгер хӀушани садакьа дакӀугьаргли бирадалли — ил гӀяхӀси саби, нагагь ил дигӀянали бирадалли ва мискинтас лугадалли — ил хӀушаб гьатӀира гӀяхӀси саби: хӀушала вайти баркьудлуми гъалагдиру. Гьарли-марли, Аллагьли балули сай хӀушани се бирулрал!

Если вы раздаете милостыню открыто, то это прекрасно. Но если вы скрываете это и раздаете ее нищим, то это еще лучше для вас. Он простит вам некоторые из ваших прегрешений. Аллах ведает о том, что вы совершаете.

272

لَيْسَ عَلَيْكَ هُدَاهُمْ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ۗ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ ۚ وَمَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ ۚ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Илдас гьуни чебиахъес хӀечиб чебси ахӀен, Сунес дигути Аллагьли бархьси гьунчибад бикули сай. ХӀушала лебдешлизибад хӀушани се садакьалис бедадалра, ил хӀушани хӀушаб садакьабирулрая ва хӀушани садакьа бирусира Аллагьла дяхӀ багьандан саби. ХӀушала лебдешлизибад се садакьалис бедадалра, хӀушаб ил арагӀебли чарбарили бирар ва хӀуша пашманхӀедирудая.

Вести их прямым путем - не твоя обязанность, ибо Аллах ведет прямым путем, кого пожелает. Все, что вы расходуете, идет на пользу вам самим. Вы расходуете это только из стремления к Лику Аллаха. Какое бы добро вы ни израсходовали, вам воздастся сполна, и с вами не поступят несправедливо.

273

لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ۗ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Аллагьла гьунчиб бургъути мискинтасра садакьа бирен — илданикӀун ванзаличир вачар-чакар дузахъес бирули ахӀен, ахмахли илди, халахӀебурхни сабабли, давлачебтази халбиру, хӀуни биалли илди балад чула лишанти хӀясибли: илди бетӀесли тилади хӀебикӀар. ХӀушала лебдешлизибад се садакьа барадалра — Аллагьли ил сеннира бала!

Милостыня полагается беднякам, которые задержаны на пути Аллаха или не могут передвигаться по земле. Неосведомленный считает их богачами по причине их скромности. Ты узнаешь их по приметам: они не выпрашивают у людей милостыню настойчиво. Какое бы добро вы ни израсходовали, Аллах знает об этом.

274

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Чула лебдешлизибад дугели ва хӀерели, дигӀянали ва дакӀули садакьа бирутас Аллагьла шайзибад савгъат саби: илдас урехи хӀебирар, илди пашмандешлизиб хӀебирар!

Тем, кто расходует свое имущество ночью и днем, тайно и явно, уготована награда у их Господа. Они не познают страха и не будут опечалены.

275

الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا ۗ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا ۚ فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَىٰ فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَمَنْ عَادَ فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

ШайтӀай сунела къячбикниличил абдалбарибти кьиямала бархӀи севан мицӀирбирарал, тяп илкьяйдали мицӀирбирар риба бузахъантира. Ил бирар илди ишкьяйда бикӀни багьандан: «Рибара — вачарлизиб хайригъуна саби». Амма вачарлизиб хайри — Аллагьли пурбанбариб, риба биалли — къадагъабариб. Сунела ВегӀбекӀличибад иш насихӀят чичи баалра ва чили гӀур риба хӀебузахъалра, илала гьаларла бунагьуначивад Аллагь чевурхар: илала баркьудлуми Аллагьла гьалар сари. Сагадан гьалабла баркьудилизи ахъибти биалли — жагьаннабла цӀала гӀязабтазиб бирар, илди илаб даимлис кавлан!

Те, которые пожирают лихву, восстанут, как восстает тот, кого сатана поверг своим прикосновением. Это - потому, что они говорили: "Воистину, торговля подобна лихоимству". Но Аллах дозволил торговлю и запретил лихоимство. Если кто-нибудь из них после того, как к нему явится предостережение от Аллаха, прекратит, то ему будет прощено то, что было прежде, и его дело будет в распоряжении Аллаха. А кто вернется к этому, те станут обитателями Огня, в котором они пребудут вечно.

276

يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ ۗ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ

Аллагьли риба бузахъес чӀумали къадагъабирули сай, садакьа бирутас биалли — шабагъат лугули сай. Сегъуналра бунагькар, сегъуналра такьсирчи Аллагьлис хӀейгахъу.

Аллах уничтожает лихву и приумножает пожертвования. Аллах не любит всяких неблагодарных (или неверующих) грешников.

277

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Аллагьличи бирхутас, гӀяхӀдеш бирутас, дехӀибала дирутас, закат бирутас — илдас Аллагьла шайзибад савгъат саби: илдас урехи хӀебирар, илди пашмандешлизиб хӀебирар!

Воистину, тем, которые уверовали и вершили праведные деяния, совершали намаз и выплачивали закят, уготована награда у их Господа. Они не познают страха и не будут опечалены.

278

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Аллагьличи дирхути! Аллагьлизирад урухкӀеная ва эгер хӀуша Иличи дирхути диадалли, рибаличил хӀушаб биркуси хайри уббатирая.

О те, которые уверовали! Бойтесь Аллаха и не берите оставшуюся часть лихвы, если только вы являетесь верующими.

279

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ۖ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ

Эгер хӀушани ил хӀебарадалли, багьирая хӀушачи къаршили бургъар Аллагьра Илала идбагра. Амма хӀуша хӀушачибси гӀяйибличи мукӀурдакӀадалли — давла хӀушала някъбазиб кавлан. ЦархӀилти гьиммабуркӀахъидая, илхӀели хӀушара гьимхӀеркӀахъурая!

Но если вы не сделаете этого, то знайте, что Аллах и Его Посланник объявляют вам войну. А если вы раскаятесь, то вам останется ваш первоначальный капитал. Вы не поступите несправедливо, и с вами не поступят несправедливо.

280

وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ ۚ وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ ۖ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Эгер чеблала вегӀ мискин адам виалли, илала яшав ункъбиайчи хӀерли дуэная. Амма иличибси хӀушала чебла садакьаличи шурбатадалли — ил хӀушаб гьатӀира гӀяхӀси саби. Агь, хӀушани ил балуси биалри!

Если должник находится в трудном положении, то дайте ему отсрочку, пока его положение не улучшится. Но дать милостыню будет лучше для вас, если бы вы только знали!

281

وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ۖ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

ХӀуша Аллагьличи чардалтуси бархӀилизирад урухкӀеная: илхӀели гьарил адамли сунени дарибтас таманси жаваб луга ва илдазивад цалра дугӀли гьимхӀеркӀахъу!

Бойтесь того дня, когда вы будете возвращены к Аллаху. Тогда каждый человек сполна получит то, что приобрел, и с ними не поступят несправедливо.

282

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ ۚ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ ۚ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ ۚ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا ۚ فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ ۚ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ ۖ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَىٰ ۚ وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا ۚ وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَىٰ أَجَلِهِ ۚ ذَٰلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَىٰ أَلَّا تَرْتَابُوا ۖ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا ۗ وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ ۚ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ ۚ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ ۗ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Аллагьличи дирхути. Белгиси заманалис хӀуша-ургаб чеблалис се-биалра сайсухӀели, ил кагъарлизи лукӀеная. ХӀушала ургавадсили ил бархьли лукӀаб. ЛукӀаннис асубируси ахӀен ил хӀебелкӀес. Аллагьли сай севан бурсиварибал, тяп илкьяйдали лукӀаб. Чеблалис сайсусини се лукӀусил гӀеббураб, амма ил Аллагьлизивад, сунела ВегӀбекӀлизивад урухкӀес гӀягӀниси сай ва чеблалис сайсусилизибад кагъарлизи селра камли лукӀес асухӀебирар. Нагагь чеблалис сайсуси гӀякьлу камси яра загӀипси виалли, яра илини гӀеббурес хӀейрули виалли, илхӀели гъамсили бархьли бураб. ХӀушала ургабад кӀел мурул адам бикьруми барая, эгер кӀел мурул адам агара биалли, бикьруми биаб мурул адам ва хӀушаб кьабулти кӀел хьунул адам, нагагь илдазирад ца хатӀарикалли, итилли гьанбикахъесли. Чузи жибикӀухӀели, бикьруми лерхӀякьехӀе мабикӀаб. Чеблалис сайсусиличила кагъар, ил халаси биалра, яра биштӀаси биалра, ахирличи бикайчи лукӀес биригмабирхъидая. Ил бирар — Аллагьла гьалаб лебгӀеб бархьсили, бикьридешлис селрайчиб къулайсили ва хӀушала васвасъала агардарес бегӀлара гӀяхӀсили. Амма хӀуша-ургаб бусягӀят барсур вачар бирули диадалли, иличила кагъарлизи хӀебелкӀадалра хӀушаб бунагь хӀебирар. ХӀуша-ургар вягӀдаладирухӀели, бикьруми биахъая, амма я кагъар лукӀусилис я бикьририлис хӀейгеси барес асухӀебирар, эгер илгъуна барадалли — ил хӀушала таксирли бирар. Аллагьлизирад урухкӀеная; гьарли-марли, Аллагьли хӀуша дучӀахъулрая ва Аллагьли гьар секӀайчила балули сай!

О те, которые уверовали! Если вы заключаете договор о долге на определенный срок, то записывайте его, и пусть писец записывает его справедливо. Писец не должен отказываться записать его так, как его научил Аллах. Пусть он пишет, и пусть берущий взаймы диктует и страшится Аллаха, своего Господа, и ничего не убавляет из него. А если берущий взаймы слабоумен, немощен или не способен диктовать самостоятельно, пусть его доверенное лицо диктует по справедливости. В качестве свидетелей призовите двух мужчин из вашего числа. Если не будет двух мужчин, то одного мужчину и двух женщин, которых вы согласны признать свидетелями, и если одна из них ошибется, то другая напомнит ей. Свидетели не должны отказываться, если их приглашают. Не тяготитесь записать договор, будь он большим или малым, вплоть до указания его срока. Так будет справедливее перед Аллахом, убедительнее для свидетельства и лучше для избежания сомнений. Но если вы заключаете наличную сделку и расплачиваетесь друг с другом на месте, то на вас не будет греха, если вы не запишите ее. Но призывайте свидетелей, если вы заключаете торговый договор, и не причиняйте вреда писцу и свидетелю. Если же вы поступите таким образом, то совершите грех. Бойтесь Аллаха - Аллах обучает вас. Аллах ведает обо всякой вещи.

283

وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ ۖ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ ۚ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

Эгер хӀуша архӀяличир диадалли ва кагъар белкӀеси варгхӀергадалли — дихьа сайсуси саби. Рахли хӀушазивад чили-биалра цархӀилличи умутбирхьули дихьа лугули виалли, илини — сунечи умутбихьибсили — дихьа чарбараб, Аллагьлизивад, сунела ВегӀбекӀлизивад урухкӀаб. ХӀушала бикьридеш дигӀянмадиридая, илди чили дигӀяндаралра — ил уркӀи бунагьунани бицӀибси сай, Аллагьли биалли балули сай хӀушани се бирулрал!

Если вы окажетесь в поездке и не найдете писца, то назначьте залог, который можно получить в руки. Но если один из вас доверяет другому, то пусть тот, кому доверено, вернет доверенное ему и убоится Аллаха, своего Господа. Не скрывайте свидетельства. А у тех, кто скрывает его, сердце поражено грехом. Аллаху известно о том, что вы совершаете.

284

لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ ۖ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Мусни-зубрачир лерти Аллагьла арилизир сари! ХӀушала уркӀбазибси дакӀу-гьаргбирадалра яра ил дигӀянбирадалра — Аллагьли хӀушазибад жаваб тӀалаббиру. Сунес дигусиличивад Ил чевкархар ва Сунес дигусилис —танбихӀ биру. Гьарли-марли, Аллагьла се-дигара барес ахъри леб!

Аллаху принадлежит то, что на небесах, и то, что на земле. Обнаружите ли вы то, что в ваших душах, или утаите, Аллах предъявит вам счет за это. Он прощает, кого пожелает, и причиняет мучения, кому пожелает. Аллах способен на всякую вещь.

285

آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ

Чус Аллагьли бархьибсиличи идбаг ва муъминти бирхули саби. Илдазивад гьарили вирхули сай Аллагьличира, Илала малайкуначира, Илала вакилтачира. «Илала вакилтазивад нушани иш яра итил декӀарирули ахӀенра, —бикӀули саби илди. Нуша лехӀихъулра ва мутӀигӀлира! ХӀезибад, Нушала ВегӀбекӀлизибад, саби нушачи уркӀецӀи ва хӀечи сарра нуша чардулхъути!»

Посланник и верующие уверовали в то, что ниспослано ему от Господа. Все они уверовали в Аллаха, Его ангелов, Его Писания и Его посланников. Они говорят: "Мы не делаем различий между Его посланниками". Они говорят: "Слушаем и повинуемся! Твоего прощения мы просим, Господь наш, и к Тебе предстоит прибытие".

286

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ۖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۚ أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Аллагьли адамличи илини барес вируси ахӀенси гӀур селра хъарбирули ахӀен. ГӀяхӀси барибсира — илис саби, вайси барибсира — сунес саби. «Нушала ВегӀбекӀ! Нушаб танбихӀ мабиридгу, рахли нушани се-биалра хъумартахӀелли яра сегъуна-биалра бунагьлизи дикахӀелли. Нушала ВегӀбекӀ! Нушаб гьалаб биубтачи ХӀуни дархьибтигъунти къиянти нушачи мадурхьид. Нушала ВегӀбекӀ! Илкьяйдали нушачи кьадармабирид нушани бяхӀяэс хӀедируси мусибатра. Нушачи ряхӀму бара, уркӀецӀи бара, чеверхи нушачивад! ХӀу — нуша къелгӀердикан сайри: капур халкьличирад чедидикахъес нушаб кумекбара!»

Аллах не возлагает на человека сверх его возможностей. Ему достанется то, что он приобрел, и против него будет то, что он приобрел. Господь наш! Не наказывай нас, если мы позабыли или ошиблись. Господь наш! Не возлагай на нас бремя, которое Ты возложил на наших предшественников. Господь наш! Не обременяй нас тем, что нам не под силу. Будь снисходителен к нам! Прости нас и помилуй! Ты - наш Покровитель. Помоги же нам одержать верх над неверующими людьми.