Семнадцать названий радуги: компьютер измерил расстояния между 44 даргинскими говорами

Семнадцать названий радуги: компьютер измерил расстояния между 44 даргинскими говорами

Сколькими способами можно назвать радугу по-даргински? Диалектологический словарь даёт ответ: как минимум семнадцатью. Большинство говоров держится вариаций общего корня — акушинское и мекегинское зурхIяб, цудахарское цухIяб, урахинское дзубхIяр, ицаринское цIиххяб. Но Губден называет радугу тIурши, Кадар — шулхIи, в Карацане и Баршамае это «столб»: ирхIяа тIал и рихIялла тIал, а кубачинцы говорят целой фразой — чяххярилла мукаче. Одно небесное явление — и почти вся история расхождения даргинских диалектов в миниатюре.

Слова вроде «радуги» лингвисты собирают в диалектологические словари. А если такой словарь оцифрован, с ним можно сделать то, что вручную заняло бы месяцы: сравнить каждый говор с каждым — по всем словам сразу — и посчитать, кто кому насколько близок. Мы это сделали. Ниже — матрица близости 44 говоров, дерево их родства, место мекегинского на этой карте и рейтинг расстояний до литературного даргинского.

Откуда данные

Основа — «Дарган мезла диалектологияла словарь» (диалектологический словарь даргинского языка) С. М. Темирбулатовой: 575 страниц, где каждое понятие расписано по десяткам говоров. Мы давно оцифровали его для словарного раздела сайта — по каждому из 44 говоров на сайте есть отдельная страница, от акушинского до кубачинского и мекегинского.

В оцифрованном виде словарь выглядит так: 40 933 записи, каждая — тройка «литературное слово — форма говора — русское значение», плюс список говоров, где эта форма встречается. После группировки получается 2 445 понятий, и почти каждое расписано по большинству говоров: в среднем у пары говоров 1 604 общих понятия (минимум — 1 097). Для статистики этого более чем достаточно — сравнение опирается не на список Сводеша из сотни слов, как классическая лексикостатистика, а на полторы тысячи параллельных лексем.

Как считали

Все формы приводились к единому виду: палочка — к латинской I, снимались знаки долготы, йотированные записи сводились в одну («ю» и «йу» в разных говорах записаны по-разному — для сравнения это одно и то же, а йецIал и ецIал — одно слово). Затем формы разбивались на графемы, где один сегмент — это один звук, а не одна буква: диграфы кI, гъ, хь, аффрикаты дз и дж, лабиализованные согласные гв, кв, гьв, кьв, хIв, а также геминаты — удвоенные согласные южных говоров (кк, тт, цц и даже удвоенные диграфы вроде хIхI и хьхь): в харбукском ккуртта «лиса» (лит. гурда) сегментов не семь, а пять. Близость двух форм — нормированное расстояние Левенштейна: 1 минус доля правок, которыми одна форма превращается в другую. Совпадение — 1.0, ничего общего — около нуля. Когда у говора записано несколько вариантов слова, наборы вариантов сравниваются симметрично: для каждого варианта одного говора берётся лучшее соответствие в другом, и наоборот, а результаты усредняются. Это принципиально: у говоров словарь расписан с разной полнотой, и простая мера «лучшая пара из всех вариантов» дарила бы говору с богатой синонимикой близость со всеми сразу — на любое сравнение нашёлся бы удобный вариант (на этом чуть не попался Харбук, о нём ниже). Близость пары говоров — среднее по всем их общим понятиям; всего пар — 946.

У метода есть честные ограничения, о которых стоит сказать сразу:

  • Метрика не отличает «другое слово» от «то же слово в другом произношении». Мекегинское губен против литературного адиял «одеяло» — лексическая замена; ургьу против урхьу «море» — фонетический сдвиг. В матрице оба дают «расстояние». Это осознанно: мера отражает суммарную непохожесть речи, как её слышит носитель.
  • Мы меряем словарь, а не язык. Что записано у Темирбулатовой — то и сравнивается; полнота записи по говорам разная, а грамматика (склонение, спряжение, синтаксис) в расчёт не входит вовсе.
  • Словарь вычитан носителями неравномерно. Полную проверку с исправлением ошибок прошли пока лишь пять говоров — лучше всего вычитаны мекегинский и урахинский. По остальным носители не раз указывали на неверные слова, но взяться за систематическую вычитку — дело долгое — согласились немногие. Наглядный пример цены вопроса — Дегва: её говор практически идентичен мекегинскому, однако дегвинский материал не вычитан и известные ошибки в нём пока не исправлены — так что даже самая тесная пара нашей матрицы, Дегва—Мекеги (0.79), скорее всего занижена. Поправить конкретную статью может любой носитель — в телеграм-боте сайта у каждой статьи словаря есть кнопка «Предложить изменения».
  • Это не генетическая классификация. Столетия соседства сближают словари говоров даже разных ветвей — торговля, базары, смешанные браки. Дерево ниже показывает, кто на кого похож сейчас, а не кто от кого произошёл.

Прежде чем читать результаты, метод стоит проверить на том, что известно и без него. Проверка сходится: самой близкой парой из всех 946 оказались Акуша и Леваши (0.82 — два говора акушинского диалекта), а ближе всех к литературному языку — акушинский говор (0.84): литературный даргинский и построен на акушинской основе. Значит, счётчику можно верить и там, где готового ответа нет.

Матрица: все против всех

Вот главный результат одной картинкой — попарная близость всех 44 говоров. Чем темнее клетка, тем ближе два говора; порядок строк подобран так, чтобы похожие говоры стояли рядом, — поэтому вдоль диагонали проступают «кварталы» диалектных групп. Цветные полосы вдоль осей показывают шесть языков, на которые делит даргинские Р. О. Муталов в актуальной классификации ИЯз РАН. Наведите курсор на клетку — увидите точное значение.

Бурдеки Бурдеки Канасираги Канасираги Мургук Мургук Мугри Мугри Кичи-Гамри Кичи-Гамри Нижние Мулебки Нижние Мулебки Герга Герга Урахи Урахи Дегва Дегва Мекеги Мекеги Мюрего Мюрего Акуша Акуша Леваши Леваши Муги Муги Хуршни Хуршни Губден Губден Кадар Кадар Гапшима Гапшима Шукты Шукты Викри Викри Гулли Гулли Уркарах Уркарах Даршагала Даршагала Верхние Мулебки Верхние Мулебки Кища Кища Меусиша Меусиша Дейбук Дейбук Харбук Харбук Танты Танты Цудахар Цудахар Усиша Усиша Баршамай Баршамай Джибахни Джибахни Кайтаг Кайтаг Санчи Санчи Карацан Карацан Ицари Ицари Сирха Сирха Кунки Кунки Мегеб Мегеб Ашты Ашты Кубачи Кубачи Амух Амух Чираг Чираг Бурдеки—Канасираги 0.78 Бурдеки—Мургук 0.77 Бурдеки—Мугри 0.77 Бурдеки—Кичи-Гамри 0.75 Бурдеки—Нижние Мулебки 0.72 Бурдеки—Герга 0.70 Бурдеки—Урахи 0.68 Бурдеки—Дегва 0.72 Бурдеки—Мекеги 0.68 Бурдеки—Мюрего 0.68 Бурдеки—Акуша 0.70 Бурдеки—Леваши 0.68 Бурдеки—Муги 0.66 Бурдеки—Хуршни 0.61 Бурдеки—Губден 0.62 Бурдеки—Кадар 0.58 Бурдеки—Гапшима 0.60 Бурдеки—Шукты 0.59 Бурдеки—Викри 0.58 Бурдеки—Гулли 0.57 Бурдеки—Уркарах 0.60 Бурдеки—Даршагала 0.53 Бурдеки—Верхние Мулебки 0.63 Бурдеки—Кища 0.58 Бурдеки—Меусиша 0.57 Бурдеки—Дейбук 0.62 Бурдеки—Харбук 0.59 Бурдеки—Танты 0.51 Бурдеки—Цудахар 0.47 Бурдеки—Усиша 0.49 Бурдеки—Баршамай 0.42 Бурдеки—Джибахни 0.42 Бурдеки—Кайтаг 0.43 Бурдеки—Санчи 0.46 Бурдеки—Карацан 0.43 Бурдеки—Ицари 0.41 Бурдеки—Сирха 0.45 Бурдеки—Кунки 0.41 Бурдеки—Мегеб 0.46 Бурдеки—Ашты 0.35 Бурдеки—Кубачи 0.36 Бурдеки—Амух 0.43 Бурдеки—Чираг 0.35 Канасираги—Бурдеки 0.78 Канасираги—Мургук 0.75 Канасираги—Мугри 0.74 Канасираги—Кичи-Гамри 0.77 Канасираги—Нижние Мулебки 0.73 Канасираги—Герга 0.72 Канасираги—Урахи 0.67 Канасираги—Дегва 0.69 Канасираги—Мекеги 0.66 Канасираги—Мюрего 0.66 Канасираги—Акуша 0.67 Канасираги—Леваши 0.66 Канасираги—Муги 0.65 Канасираги—Хуршни 0.63 Канасираги—Губден 0.59 Канасираги—Кадар 0.56 Канасираги—Гапшима 0.58 Канасираги—Шукты 0.56 Канасираги—Викри 0.59 Канасираги—Гулли 0.59 Канасираги—Уркарах 0.61 Канасираги—Даршагала 0.54 Канасираги—Верхние Мулебки 0.63 Канасираги—Кища 0.60 Канасираги—Меусиша 0.58 Канасираги—Дейбук 0.62 Канасираги—Харбук 0.59 Канасираги—Танты 0.52 Канасираги—Цудахар 0.48 Канасираги—Усиша 0.51 Канасираги—Баршамай 0.42 Канасираги—Джибахни 0.42 Канасираги—Кайтаг 0.44 Канасираги—Санчи 0.46 Канасираги—Карацан 0.43 Канасираги—Ицари 0.41 Канасираги—Сирха 0.48 Канасираги—Кунки 0.41 Канасираги—Мегеб 0.44 Канасираги—Ашты 0.37 Канасираги—Кубачи 0.37 Канасираги—Амух 0.45 Канасираги—Чираг 0.36 Мургук—Бурдеки 0.77 Мургук—Канасираги 0.75 Мургук—Мугри 0.76 Мургук—Кичи-Гамри 0.73 Мургук—Нижние Мулебки 0.72 Мургук—Герга 0.70 Мургук—Урахи 0.66 Мургук—Дегва 0.71 Мургук—Мекеги 0.68 Мургук—Мюрего 0.69 Мургук—Акуша 0.68 Мургук—Леваши 0.67 Мургук—Муги 0.66 Мургук—Хуршни 0.60 Мургук—Губден 0.62 Мургук—Кадар 0.57 Мургук—Гапшима 0.58 Мургук—Шукты 0.58 Мургук—Викри 0.58 Мургук—Гулли 0.58 Мургук—Уркарах 0.60 Мургук—Даршагала 0.53 Мургук—Верхние Мулебки 0.63 Мургук—Кища 0.58 Мургук—Меусиша 0.57 Мургук—Дейбук 0.60 Мургук—Харбук 0.59 Мургук—Танты 0.50 Мургук—Цудахар 0.46 Мургук—Усиша 0.49 Мургук—Баршамай 0.43 Мургук—Джибахни 0.42 Мургук—Кайтаг 0.43 Мургук—Санчи 0.46 Мургук—Карацан 0.43 Мургук—Ицари 0.41 Мургук—Сирха 0.45 Мургук—Кунки 0.41 Мургук—Мегеб 0.45 Мургук—Ашты 0.35 Мургук—Кубачи 0.35 Мургук—Амух 0.43 Мургук—Чираг 0.34 Мугри—Бурдеки 0.77 Мугри—Канасираги 0.74 Мугри—Мургук 0.76 Мугри—Кичи-Гамри 0.70 Мугри—Нижние Мулебки 0.71 Мугри—Герга 0.68 Мугри—Урахи 0.68 Мугри—Дегва 0.68 Мугри—Мекеги 0.69 Мугри—Мюрего 0.67 Мугри—Акуша 0.68 Мугри—Леваши 0.66 Мугри—Муги 0.67 Мугри—Хуршни 0.60 Мугри—Губден 0.61 Мугри—Кадар 0.57 Мугри—Гапшима 0.59 Мугри—Шукты 0.59 Мугри—Викри 0.58 Мугри—Гулли 0.58 Мугри—Уркарах 0.59 Мугри—Даршагала 0.53 Мугри—Верхние Мулебки 0.63 Мугри—Кища 0.58 Мугри—Меусиша 0.58 Мугри—Дейбук 0.61 Мугри—Харбук 0.60 Мугри—Танты 0.51 Мугри—Цудахар 0.47 Мугри—Усиша 0.49 Мугри—Баршамай 0.43 Мугри—Джибахни 0.43 Мугри—Кайтаг 0.43 Мугри—Санчи 0.46 Мугри—Карацан 0.43 Мугри—Ицари 0.41 Мугри—Сирха 0.46 Мугри—Кунки 0.41 Мугри—Мегеб 0.47 Мугри—Ашты 0.36 Мугри—Кубачи 0.36 Мугри—Амух 0.44 Мугри—Чираг 0.35 Кичи-Гамри—Бурдеки 0.75 Кичи-Гамри—Канасираги 0.77 Кичи-Гамри—Мургук 0.73 Кичи-Гамри—Мугри 0.70 Кичи-Гамри—Нижние Мулебки 0.77 Кичи-Гамри—Герга 0.70 Кичи-Гамри—Урахи 0.71 Кичи-Гамри—Дегва 0.68 Кичи-Гамри—Мекеги 0.64 Кичи-Гамри—Мюрего 0.65 Кичи-Гамри—Акуша 0.68 Кичи-Гамри—Леваши 0.66 Кичи-Гамри—Муги 0.65 Кичи-Гамри—Хуршни 0.64 Кичи-Гамри—Губден 0.59 Кичи-Гамри—Кадар 0.56 Кичи-Гамри—Гапшима 0.56 Кичи-Гамри—Шукты 0.55 Кичи-Гамри—Викри 0.58 Кичи-Гамри—Гулли 0.57 Кичи-Гамри—Уркарах 0.59 Кичи-Гамри—Даршагала 0.52 Кичи-Гамри—Верхние Мулебки 0.65 Кичи-Гамри—Кища 0.58 Кичи-Гамри—Меусиша 0.56 Кичи-Гамри—Дейбук 0.59 Кичи-Гамри—Харбук 0.57 Кичи-Гамри—Танты 0.52 Кичи-Гамри—Цудахар 0.48 Кичи-Гамри—Усиша 0.50 Кичи-Гамри—Баршамай 0.40 Кичи-Гамри—Джибахни 0.41 Кичи-Гамри—Кайтаг 0.41 Кичи-Гамри—Санчи 0.44 Кичи-Гамри—Карацан 0.41 Кичи-Гамри—Ицари 0.39 Кичи-Гамри—Сирха 0.47 Кичи-Гамри—Кунки 0.41 Кичи-Гамри—Мегеб 0.44 Кичи-Гамри—Ашты 0.38 Кичи-Гамри—Кубачи 0.38 Кичи-Гамри—Амух 0.44 Кичи-Гамри—Чираг 0.35 Нижние Мулебки—Бурдеки 0.72 Нижние Мулебки—Канасираги 0.73 Нижние Мулебки—Мургук 0.72 Нижние Мулебки—Мугри 0.71 Нижние Мулебки—Кичи-Гамри 0.77 Нижние Мулебки—Герга 0.70 Нижние Мулебки—Урахи 0.72 Нижние Мулебки—Дегва 0.67 Нижние Мулебки—Мекеги 0.65 Нижние Мулебки—Мюрего 0.65 Нижние Мулебки—Акуша 0.68 Нижние Мулебки—Леваши 0.66 Нижние Мулебки—Муги 0.66 Нижние Мулебки—Хуршни 0.65 Нижние Мулебки—Губден 0.59 Нижние Мулебки—Кадар 0.55 Нижние Мулебки—Гапшима 0.56 Нижние Мулебки—Шукты 0.55 Нижние Мулебки—Викри 0.59 Нижние Мулебки—Гулли 0.58 Нижние Мулебки—Уркарах 0.61 Нижние Мулебки—Даршагала 0.54 Нижние Мулебки—Верхние Мулебки 0.65 Нижние Мулебки—Кища 0.59 Нижние Мулебки—Меусиша 0.59 Нижние Мулебки—Дейбук 0.60 Нижние Мулебки—Харбук 0.59 Нижние Мулебки—Танты 0.52 Нижние Мулебки—Цудахар 0.49 Нижние Мулебки—Усиша 0.51 Нижние Мулебки—Баршамай 0.43 Нижние Мулебки—Джибахни 0.43 Нижние Мулебки—Кайтаг 0.43 Нижние Мулебки—Санчи 0.46 Нижние Мулебки—Карацан 0.44 Нижние Мулебки—Ицари 0.40 Нижние Мулебки—Сирха 0.47 Нижние Мулебки—Кунки 0.41 Нижние Мулебки—Мегеб 0.44 Нижние Мулебки—Ашты 0.39 Нижние Мулебки—Кубачи 0.39 Нижние Мулебки—Амух 0.44 Нижние Мулебки—Чираг 0.36 Герга—Бурдеки 0.70 Герга—Канасираги 0.72 Герга—Мургук 0.70 Герга—Мугри 0.68 Герга—Кичи-Гамри 0.70 Герга—Нижние Мулебки 0.70 Герга—Урахи 0.65 Герга—Дегва 0.68 Герга—Мекеги 0.64 Герга—Мюрего 0.65 Герга—Акуша 0.68 Герга—Леваши 0.66 Герга—Муги 0.65 Герга—Хуршни 0.64 Герга—Губден 0.59 Герга—Кадар 0.55 Герга—Гапшима 0.57 Герга—Шукты 0.57 Герга—Викри 0.61 Герга—Гулли 0.60 Герга—Уркарах 0.63 Герга—Даршагала 0.57 Герга—Верхние Мулебки 0.66 Герга—Кища 0.63 Герга—Меусиша 0.59 Герга—Дейбук 0.65 Герга—Харбук 0.61 Герга—Танты 0.53 Герга—Цудахар 0.49 Герга—Усиша 0.51 Герга—Баршамай 0.44 Герга—Джибахни 0.43 Герга—Кайтаг 0.44 Герга—Санчи 0.47 Герга—Карацан 0.44 Герга—Ицари 0.42 Герга—Сирха 0.47 Герга—Кунки 0.42 Герга—Мегеб 0.43 Герга—Ашты 0.38 Герга—Кубачи 0.37 Герга—Амух 0.45 Герга—Чираг 0.36 Урахи—Бурдеки 0.68 Урахи—Канасираги 0.67 Урахи—Мургук 0.66 Урахи—Мугри 0.68 Урахи—Кичи-Гамри 0.71 Урахи—Нижние Мулебки 0.72 Урахи—Герга 0.65 Урахи—Дегва 0.62 Урахи—Мекеги 0.64 Урахи—Мюрего 0.61 Урахи—Акуша 0.66 Урахи—Леваши 0.63 Урахи—Муги 0.60 Урахи—Хуршни 0.66 Урахи—Губден 0.55 Урахи—Кадар 0.53 Урахи—Гапшима 0.55 Урахи—Шукты 0.54 Урахи—Викри 0.56 Урахи—Гулли 0.56 Урахи—Уркарах 0.58 Урахи—Даршагала 0.51 Урахи—Верхние Мулебки 0.60 Урахи—Кища 0.56 Урахи—Меусиша 0.56 Урахи—Дейбук 0.55 Урахи—Харбук 0.55 Урахи—Танты 0.51 Урахи—Цудахар 0.49 Урахи—Усиша 0.49 Урахи—Баршамай 0.42 Урахи—Джибахни 0.42 Урахи—Кайтаг 0.42 Урахи—Санчи 0.45 Урахи—Карацан 0.43 Урахи—Ицари 0.40 Урахи—Сирха 0.46 Урахи—Кунки 0.40 Урахи—Мегеб 0.45 Урахи—Ашты 0.39 Урахи—Кубачи 0.39 Урахи—Амух 0.45 Урахи—Чираг 0.36 Дегва—Бурдеки 0.72 Дегва—Канасираги 0.69 Дегва—Мургук 0.71 Дегва—Мугри 0.68 Дегва—Кичи-Гамри 0.68 Дегва—Нижние Мулебки 0.67 Дегва—Герга 0.68 Дегва—Урахи 0.62 Дегва—Мекеги 0.79 Дегва—Мюрего 0.77 Дегва—Акуша 0.72 Дегва—Леваши 0.72 Дегва—Муги 0.65 Дегва—Хуршни 0.59 Дегва—Губден 0.70 Дегва—Кадар 0.64 Дегва—Гапшима 0.60 Дегва—Шукты 0.59 Дегва—Викри 0.54 Дегва—Гулли 0.54 Дегва—Уркарах 0.56 Дегва—Даршагала 0.50 Дегва—Верхние Мулебки 0.61 Дегва—Кища 0.55 Дегва—Меусиша 0.53 Дегва—Дейбук 0.59 Дегва—Харбук 0.56 Дегва—Танты 0.49 Дегва—Цудахар 0.47 Дегва—Усиша 0.48 Дегва—Баршамай 0.40 Дегва—Джибахни 0.40 Дегва—Кайтаг 0.41 Дегва—Санчи 0.44 Дегва—Карацан 0.42 Дегва—Ицари 0.39 Дегва—Сирха 0.43 Дегва—Кунки 0.40 Дегва—Мегеб 0.47 Дегва—Ашты 0.34 Дегва—Кубачи 0.35 Дегва—Амух 0.42 Дегва—Чираг 0.34 Мекеги—Бурдеки 0.68 Мекеги—Канасираги 0.66 Мекеги—Мургук 0.68 Мекеги—Мугри 0.69 Мекеги—Кичи-Гамри 0.64 Мекеги—Нижние Мулебки 0.65 Мекеги—Герга 0.64 Мекеги—Урахи 0.64 Мекеги—Дегва 0.79 Мекеги—Мюрего 0.75 Мекеги—Акуша 0.70 Мекеги—Леваши 0.68 Мекеги—Муги 0.63 Мекеги—Хуршни 0.57 Мекеги—Губден 0.69 Мекеги—Кадар 0.62 Мекеги—Гапшима 0.60 Мекеги—Шукты 0.58 Мекеги—Викри 0.53 Мекеги—Гулли 0.52 Мекеги—Уркарах 0.55 Мекеги—Даршагала 0.49 Мекеги—Верхние Мулебки 0.59 Мекеги—Кища 0.52 Мекеги—Меусиша 0.52 Мекеги—Дейбук 0.56 Мекеги—Харбук 0.55 Мекеги—Танты 0.49 Мекеги—Цудахар 0.48 Мекеги—Усиша 0.47 Мекеги—Баршамай 0.40 Мекеги—Джибахни 0.40 Мекеги—Кайтаг 0.41 Мекеги—Санчи 0.43 Мекеги—Карацан 0.41 Мекеги—Ицари 0.39 Мекеги—Сирха 0.43 Мекеги—Кунки 0.40 Мекеги—Мегеб 0.47 Мекеги—Ашты 0.35 Мекеги—Кубачи 0.35 Мекеги—Амух 0.42 Мекеги—Чираг 0.35 Мюрего—Бурдеки 0.68 Мюрего—Канасираги 0.66 Мюрего—Мургук 0.69 Мюрего—Мугри 0.67 Мюрего—Кичи-Гамри 0.65 Мюрего—Нижние Мулебки 0.65 Мюрего—Герга 0.65 Мюрего—Урахи 0.61 Мюрего—Дегва 0.77 Мюрего—Мекеги 0.75 Мюрего—Акуша 0.69 Мюрего—Леваши 0.68 Мюрего—Муги 0.62 Мюрего—Хуршни 0.57 Мюрего—Губден 0.70 Мюрего—Кадар 0.65 Мюрего—Гапшима 0.58 Мюрего—Шукты 0.57 Мюрего—Викри 0.52 Мюрего—Гулли 0.52 Мюрего—Уркарах 0.54 Мюрего—Даршагала 0.48 Мюрего—Верхние Мулебки 0.58 Мюрего—Кища 0.52 Мюрего—Меусиша 0.51 Мюрего—Дейбук 0.57 Мюрего—Харбук 0.54 Мюрего—Танты 0.47 Мюрего—Цудахар 0.46 Мюрего—Усиша 0.47 Мюрего—Баршамай 0.40 Мюрего—Джибахни 0.40 Мюрего—Кайтаг 0.41 Мюрего—Санчи 0.44 Мюрего—Карацан 0.41 Мюрего—Ицари 0.38 Мюрего—Сирха 0.42 Мюрего—Кунки 0.39 Мюрего—Мегеб 0.47 Мюрего—Ашты 0.34 Мюрего—Кубачи 0.35 Мюрего—Амух 0.42 Мюрего—Чираг 0.35 Акуша—Бурдеки 0.70 Акуша—Канасираги 0.67 Акуша—Мургук 0.68 Акуша—Мугри 0.68 Акуша—Кичи-Гамри 0.68 Акуша—Нижние Мулебки 0.68 Акуша—Герга 0.68 Акуша—Урахи 0.66 Акуша—Дегва 0.72 Акуша—Мекеги 0.70 Акуша—Мюрего 0.69 Акуша—Леваши 0.82 Акуша—Муги 0.67 Акуша—Хуршни 0.63 Акуша—Губден 0.63 Акуша—Кадар 0.59 Акуша—Гапшима 0.65 Акуша—Шукты 0.63 Акуша—Викри 0.55 Акуша—Гулли 0.55 Акуша—Уркарах 0.58 Акуша—Даршагала 0.51 Акуша—Верхние Мулебки 0.61 Акуша—Кища 0.58 Акуша—Меусиша 0.55 Акуша—Дейбук 0.61 Акуша—Харбук 0.60 Акуша—Танты 0.54 Акуша—Цудахар 0.52 Акуша—Усиша 0.51 Акуша—Баршамай 0.42 Акуша—Джибахни 0.43 Акуша—Кайтаг 0.44 Акуша—Санчи 0.46 Акуша—Карацан 0.44 Акуша—Ицари 0.43 Акуша—Сирха 0.47 Акуша—Кунки 0.42 Акуша—Мегеб 0.48 Акуша—Ашты 0.37 Акуша—Кубачи 0.37 Акуша—Амух 0.46 Акуша—Чираг 0.36 Леваши—Бурдеки 0.68 Леваши—Канасираги 0.66 Леваши—Мургук 0.67 Леваши—Мугри 0.66 Леваши—Кичи-Гамри 0.66 Леваши—Нижние Мулебки 0.66 Леваши—Герга 0.66 Леваши—Урахи 0.63 Леваши—Дегва 0.72 Леваши—Мекеги 0.68 Леваши—Мюрего 0.68 Леваши—Акуша 0.82 Леваши—Муги 0.64 Леваши—Хуршни 0.62 Леваши—Губден 0.62 Леваши—Кадар 0.57 Леваши—Гапшима 0.62 Леваши—Шукты 0.61 Леваши—Викри 0.54 Леваши—Гулли 0.53 Леваши—Уркарах 0.56 Леваши—Даршагала 0.49 Леваши—Верхние Мулебки 0.59 Леваши—Кища 0.56 Леваши—Меусиша 0.53 Леваши—Дейбук 0.59 Леваши—Харбук 0.57 Леваши—Танты 0.52 Леваши—Цудахар 0.50 Леваши—Усиша 0.50 Леваши—Баршамай 0.41 Леваши—Джибахни 0.41 Леваши—Кайтаг 0.42 Леваши—Санчи 0.45 Леваши—Карацан 0.42 Леваши—Ицари 0.41 Леваши—Сирха 0.46 Леваши—Кунки 0.40 Леваши—Мегеб 0.46 Леваши—Ашты 0.35 Леваши—Кубачи 0.36 Леваши—Амух 0.44 Леваши—Чираг 0.35 Муги—Бурдеки 0.66 Муги—Канасираги 0.65 Муги—Мургук 0.66 Муги—Мугри 0.67 Муги—Кичи-Гамри 0.65 Муги—Нижние Мулебки 0.66 Муги—Герга 0.65 Муги—Урахи 0.60 Муги—Дегва 0.65 Муги—Мекеги 0.63 Муги—Мюрего 0.62 Муги—Акуша 0.67 Муги—Леваши 0.64 Муги—Хуршни 0.61 Муги—Губден 0.59 Муги—Кадар 0.55 Муги—Гапшима 0.60 Муги—Шукты 0.58 Муги—Викри 0.57 Муги—Гулли 0.56 Муги—Уркарах 0.58 Муги—Даршагала 0.53 Муги—Верхние Мулебки 0.66 Муги—Кища 0.56 Муги—Меусиша 0.58 Муги—Дейбук 0.57 Муги—Харбук 0.61 Муги—Танты 0.51 Муги—Цудахар 0.48 Муги—Усиша 0.50 Муги—Баршамай 0.41 Муги—Джибахни 0.41 Муги—Кайтаг 0.42 Муги—Санчи 0.44 Муги—Карацан 0.42 Муги—Ицари 0.40 Муги—Сирха 0.47 Муги—Кунки 0.41 Муги—Мегеб 0.46 Муги—Ашты 0.36 Муги—Кубачи 0.36 Муги—Амух 0.42 Муги—Чираг 0.36 Хуршни—Бурдеки 0.61 Хуршни—Канасираги 0.63 Хуршни—Мургук 0.60 Хуршни—Мугри 0.60 Хуршни—Кичи-Гамри 0.64 Хуршни—Нижние Мулебки 0.65 Хуршни—Герга 0.64 Хуршни—Урахи 0.66 Хуршни—Дегва 0.59 Хуршни—Мекеги 0.57 Хуршни—Мюрего 0.57 Хуршни—Акуша 0.63 Хуршни—Леваши 0.62 Хуршни—Муги 0.61 Хуршни—Губден 0.53 Хуршни—Кадар 0.50 Хуршни—Гапшима 0.59 Хуршни—Шукты 0.58 Хуршни—Викри 0.60 Хуршни—Гулли 0.59 Хуршни—Уркарах 0.71 Хуршни—Даршагала 0.58 Хуршни—Верхние Мулебки 0.60 Хуршни—Кища 0.63 Хуршни—Меусиша 0.61 Хуршни—Дейбук 0.59 Хуршни—Харбук 0.62 Хуршни—Танты 0.57 Хуршни—Цудахар 0.53 Хуршни—Усиша 0.54 Хуршни—Баршамай 0.45 Хуршни—Джибахни 0.45 Хуршни—Кайтаг 0.46 Хуршни—Санчи 0.49 Хуршни—Карацан 0.46 Хуршни—Ицари 0.45 Хуршни—Сирха 0.53 Хуршни—Кунки 0.45 Хуршни—Мегеб 0.43 Хуршни—Ашты 0.43 Хуршни—Кубачи 0.43 Хуршни—Амух 0.50 Хуршни—Чираг 0.39 Губден—Бурдеки 0.62 Губден—Канасираги 0.59 Губден—Мургук 0.62 Губден—Мугри 0.61 Губден—Кичи-Гамри 0.59 Губден—Нижние Мулебки 0.59 Губден—Герга 0.59 Губден—Урахи 0.55 Губден—Дегва 0.70 Губден—Мекеги 0.69 Губден—Мюрего 0.70 Губден—Акуша 0.63 Губден—Леваши 0.62 Губден—Муги 0.59 Губден—Хуршни 0.53 Губден—Кадар 0.64 Губден—Гапшима 0.55 Губден—Шукты 0.55 Губден—Викри 0.48 Губден—Гулли 0.48 Губден—Уркарах 0.50 Губден—Даршагала 0.46 Губден—Верхние Мулебки 0.53 Губден—Кища 0.48 Губден—Меусиша 0.48 Губден—Дейбук 0.50 Губден—Харбук 0.50 Губден—Танты 0.45 Губден—Цудахар 0.45 Губден—Усиша 0.44 Губден—Баршамай 0.38 Губден—Джибахни 0.38 Губден—Кайтаг 0.39 Губден—Санчи 0.42 Губден—Карацан 0.39 Губден—Ицари 0.36 Губден—Сирха 0.40 Губден—Кунки 0.37 Губден—Мегеб 0.46 Губден—Ашты 0.34 Губден—Кубачи 0.34 Губден—Амух 0.40 Губден—Чираг 0.34 Кадар—Бурдеки 0.58 Кадар—Канасираги 0.56 Кадар—Мургук 0.57 Кадар—Мугри 0.57 Кадар—Кичи-Гамри 0.56 Кадар—Нижние Мулебки 0.55 Кадар—Герга 0.55 Кадар—Урахи 0.53 Кадар—Дегва 0.64 Кадар—Мекеги 0.62 Кадар—Мюрего 0.65 Кадар—Акуша 0.59 Кадар—Леваши 0.57 Кадар—Муги 0.55 Кадар—Хуршни 0.50 Кадар—Губден 0.64 Кадар—Гапшима 0.53 Кадар—Шукты 0.53 Кадар—Викри 0.46 Кадар—Гулли 0.46 Кадар—Уркарах 0.47 Кадар—Даршагала 0.43 Кадар—Верхние Мулебки 0.50 Кадар—Кища 0.46 Кадар—Меусиша 0.45 Кадар—Дейбук 0.48 Кадар—Харбук 0.48 Кадар—Танты 0.43 Кадар—Цудахар 0.43 Кадар—Усиша 0.42 Кадар—Баршамай 0.37 Кадар—Джибахни 0.38 Кадар—Кайтаг 0.38 Кадар—Санчи 0.41 Кадар—Карацан 0.39 Кадар—Ицари 0.36 Кадар—Сирха 0.39 Кадар—Кунки 0.37 Кадар—Мегеб 0.46 Кадар—Ашты 0.33 Кадар—Кубачи 0.33 Кадар—Амух 0.39 Кадар—Чираг 0.33 Гапшима—Бурдеки 0.60 Гапшима—Канасираги 0.58 Гапшима—Мургук 0.58 Гапшима—Мугри 0.59 Гапшима—Кичи-Гамри 0.56 Гапшима—Нижние Мулебки 0.56 Гапшима—Герга 0.57 Гапшима—Урахи 0.55 Гапшима—Дегва 0.60 Гапшима—Мекеги 0.60 Гапшима—Мюрего 0.58 Гапшима—Акуша 0.65 Гапшима—Леваши 0.62 Гапшима—Муги 0.60 Гапшима—Хуршни 0.59 Гапшима—Губден 0.55 Гапшима—Кадар 0.53 Гапшима—Шукты 0.75 Гапшима—Викри 0.50 Гапшима—Гулли 0.50 Гапшима—Уркарах 0.52 Гапшима—Даршагала 0.48 Гапшима—Верхние Мулебки 0.53 Гапшима—Кища 0.51 Гапшима—Меусиша 0.52 Гапшима—Дейбук 0.55 Гапшима—Харбук 0.57 Гапшима—Танты 0.56 Гапшима—Цудахар 0.53 Гапшима—Усиша 0.53 Гапшима—Баршамай 0.41 Гапшима—Джибахни 0.41 Гапшима—Кайтаг 0.42 Гапшима—Санчи 0.44 Гапшима—Карацан 0.42 Гапшима—Ицари 0.43 Гапшима—Сирха 0.47 Гапшима—Кунки 0.43 Гапшима—Мегеб 0.46 Гапшима—Ашты 0.38 Гапшима—Кубачи 0.38 Гапшима—Амух 0.45 Гапшима—Чираг 0.40 Шукты—Бурдеки 0.59 Шукты—Канасираги 0.56 Шукты—Мургук 0.58 Шукты—Мугри 0.59 Шукты—Кичи-Гамри 0.55 Шукты—Нижние Мулебки 0.55 Шукты—Герга 0.57 Шукты—Урахи 0.54 Шукты—Дегва 0.59 Шукты—Мекеги 0.58 Шукты—Мюрего 0.57 Шукты—Акуша 0.63 Шукты—Леваши 0.61 Шукты—Муги 0.58 Шукты—Хуршни 0.58 Шукты—Губден 0.55 Шукты—Кадар 0.53 Шукты—Гапшима 0.75 Шукты—Викри 0.49 Шукты—Гулли 0.49 Шукты—Уркарах 0.51 Шукты—Даршагала 0.47 Шукты—Верхние Мулебки 0.52 Шукты—Кища 0.50 Шукты—Меусиша 0.51 Шукты—Дейбук 0.52 Шукты—Харбук 0.55 Шукты—Танты 0.55 Шукты—Цудахар 0.52 Шукты—Усиша 0.52 Шукты—Баршамай 0.41 Шукты—Джибахни 0.40 Шукты—Кайтаг 0.40 Шукты—Санчи 0.43 Шукты—Карацан 0.41 Шукты—Ицари 0.41 Шукты—Сирха 0.46 Шукты—Кунки 0.42 Шукты—Мегеб 0.45 Шукты—Ашты 0.38 Шукты—Кубачи 0.37 Шукты—Амух 0.45 Шукты—Чираг 0.40 Викри—Бурдеки 0.58 Викри—Канасираги 0.59 Викри—Мургук 0.58 Викри—Мугри 0.58 Викри—Кичи-Гамри 0.58 Викри—Нижние Мулебки 0.59 Викри—Герга 0.61 Викри—Урахи 0.56 Викри—Дегва 0.54 Викри—Мекеги 0.53 Викри—Мюрего 0.52 Викри—Акуша 0.55 Викри—Леваши 0.54 Викри—Муги 0.57 Викри—Хуршни 0.60 Викри—Губден 0.48 Викри—Кадар 0.46 Викри—Гапшима 0.50 Викри—Шукты 0.49 Викри—Гулли 0.79 Викри—Уркарах 0.73 Викри—Даршагала 0.70 Викри—Верхние Мулебки 0.71 Викри—Кища 0.70 Викри—Меусиша 0.67 Викри—Дейбук 0.65 Викри—Харбук 0.66 Викри—Танты 0.48 Викри—Цудахар 0.45 Викри—Усиша 0.46 Викри—Баршамай 0.50 Викри—Джибахни 0.50 Викри—Кайтаг 0.50 Викри—Санчи 0.55 Викри—Карацан 0.46 Викри—Ицари 0.44 Викри—Сирха 0.45 Викри—Кунки 0.45 Викри—Мегеб 0.38 Викри—Ашты 0.37 Викри—Кубачи 0.37 Викри—Амух 0.44 Викри—Чираг 0.34 Гулли—Бурдеки 0.57 Гулли—Канасираги 0.59 Гулли—Мургук 0.58 Гулли—Мугри 0.58 Гулли—Кичи-Гамри 0.57 Гулли—Нижние Мулебки 0.58 Гулли—Герга 0.60 Гулли—Урахи 0.56 Гулли—Дегва 0.54 Гулли—Мекеги 0.52 Гулли—Мюрего 0.52 Гулли—Акуша 0.55 Гулли—Леваши 0.53 Гулли—Муги 0.56 Гулли—Хуршни 0.59 Гулли—Губден 0.48 Гулли—Кадар 0.46 Гулли—Гапшима 0.50 Гулли—Шукты 0.49 Гулли—Викри 0.79 Гулли—Уркарах 0.74 Гулли—Даршагала 0.74 Гулли—Верхние Мулебки 0.69 Гулли—Кища 0.71 Гулли—Меусиша 0.68 Гулли—Дейбук 0.66 Гулли—Харбук 0.68 Гулли—Танты 0.48 Гулли—Цудахар 0.45 Гулли—Усиша 0.47 Гулли—Баршамай 0.51 Гулли—Джибахни 0.51 Гулли—Кайтаг 0.51 Гулли—Санчи 0.57 Гулли—Карацан 0.46 Гулли—Ицари 0.45 Гулли—Сирха 0.45 Гулли—Кунки 0.45 Гулли—Мегеб 0.37 Гулли—Ашты 0.37 Гулли—Кубачи 0.37 Гулли—Амух 0.44 Гулли—Чираг 0.34 Уркарах—Бурдеки 0.60 Уркарах—Канасираги 0.61 Уркарах—Мургук 0.60 Уркарах—Мугри 0.59 Уркарах—Кичи-Гамри 0.59 Уркарах—Нижние Мулебки 0.61 Уркарах—Герга 0.63 Уркарах—Урахи 0.58 Уркарах—Дегва 0.56 Уркарах—Мекеги 0.55 Уркарах—Мюрего 0.54 Уркарах—Акуша 0.58 Уркарах—Леваши 0.56 Уркарах—Муги 0.58 Уркарах—Хуршни 0.71 Уркарах—Губден 0.50 Уркарах—Кадар 0.47 Уркарах—Гапшима 0.52 Уркарах—Шукты 0.51 Уркарах—Викри 0.73 Уркарах—Гулли 0.74 Уркарах—Даршагала 0.72 Уркарах—Верхние Мулебки 0.70 Уркарах—Кища 0.72 Уркарах—Меусиша 0.72 Уркарах—Дейбук 0.68 Уркарах—Харбук 0.70 Уркарах—Танты 0.50 Уркарах—Цудахар 0.46 Уркарах—Усиша 0.48 Уркарах—Баршамай 0.51 Уркарах—Джибахни 0.50 Уркарах—Кайтаг 0.52 Уркарах—Санчи 0.56 Уркарах—Карацан 0.47 Уркарах—Ицари 0.45 Уркарах—Сирха 0.47 Уркарах—Кунки 0.45 Уркарах—Мегеб 0.40 Уркарах—Ашты 0.37 Уркарах—Кубачи 0.38 Уркарах—Амух 0.44 Уркарах—Чираг 0.35 Даршагала—Бурдеки 0.53 Даршагала—Канасираги 0.54 Даршагала—Мургук 0.53 Даршагала—Мугри 0.53 Даршагала—Кичи-Гамри 0.52 Даршагала—Нижние Мулебки 0.54 Даршагала—Герга 0.57 Даршагала—Урахи 0.51 Даршагала—Дегва 0.50 Даршагала—Мекеги 0.49 Даршагала—Мюрего 0.48 Даршагала—Акуша 0.51 Даршагала—Леваши 0.49 Даршагала—Муги 0.53 Даршагала—Хуршни 0.58 Даршагала—Губден 0.46 Даршагала—Кадар 0.43 Даршагала—Гапшима 0.48 Даршагала—Шукты 0.47 Даршагала—Викри 0.70 Даршагала—Гулли 0.74 Даршагала—Уркарах 0.72 Даршагала—Верхние Мулебки 0.64 Даршагала—Кища 0.67 Даршагала—Меусиша 0.67 Даршагала—Дейбук 0.62 Даршагала—Харбук 0.64 Даршагала—Танты 0.46 Даршагала—Цудахар 0.43 Даршагала—Усиша 0.45 Даршагала—Баршамай 0.51 Даршагала—Джибахни 0.51 Даршагала—Кайтаг 0.53 Даршагала—Санчи 0.56 Даршагала—Карацан 0.46 Даршагала—Ицари 0.43 Даршагала—Сирха 0.44 Даршагала—Кунки 0.45 Даршагала—Мегеб 0.37 Даршагала—Ашты 0.36 Даршагала—Кубачи 0.36 Даршагала—Амух 0.42 Даршагала—Чираг 0.34 Верхние Мулебки—Бурдеки 0.63 Верхние Мулебки—Канасираги 0.63 Верхние Мулебки—Мургук 0.63 Верхние Мулебки—Мугри 0.63 Верхние Мулебки—Кичи-Гамри 0.65 Верхние Мулебки—Нижние Мулебки 0.65 Верхние Мулебки—Герга 0.66 Верхние Мулебки—Урахи 0.60 Верхние Мулебки—Дегва 0.61 Верхние Мулебки—Мекеги 0.59 Верхние Мулебки—Мюрего 0.58 Верхние Мулебки—Акуша 0.61 Верхние Мулебки—Леваши 0.59 Верхние Мулебки—Муги 0.66 Верхние Мулебки—Хуршни 0.60 Верхние Мулебки—Губден 0.53 Верхние Мулебки—Кадар 0.50 Верхние Мулебки—Гапшима 0.53 Верхние Мулебки—Шукты 0.52 Верхние Мулебки—Викри 0.71 Верхние Мулебки—Гулли 0.69 Верхние Мулебки—Уркарах 0.70 Верхние Мулебки—Даршагала 0.64 Верхние Мулебки—Кища 0.69 Верхние Мулебки—Меусиша 0.66 Верхние Мулебки—Дейбук 0.68 Верхние Мулебки—Харбук 0.69 Верхние Мулебки—Танты 0.50 Верхние Мулебки—Цудахар 0.48 Верхние Мулебки—Усиша 0.48 Верхние Мулебки—Баршамай 0.49 Верхние Мулебки—Джибахни 0.48 Верхние Мулебки—Кайтаг 0.48 Верхние Мулебки—Санчи 0.52 Верхние Мулебки—Карацан 0.44 Верхние Мулебки—Ицари 0.42 Верхние Мулебки—Сирха 0.45 Верхние Мулебки—Кунки 0.44 Верхние Мулебки—Мегеб 0.41 Верхние Мулебки—Ашты 0.36 Верхние Мулебки—Кубачи 0.36 Верхние Мулебки—Амух 0.43 Верхние Мулебки—Чираг 0.34 Кища—Бурдеки 0.58 Кища—Канасираги 0.60 Кища—Мургук 0.58 Кища—Мугри 0.58 Кища—Кичи-Гамри 0.58 Кища—Нижние Мулебки 0.59 Кища—Герга 0.63 Кища—Урахи 0.56 Кища—Дегва 0.55 Кища—Мекеги 0.52 Кища—Мюрего 0.52 Кища—Акуша 0.58 Кища—Леваши 0.56 Кища—Муги 0.56 Кища—Хуршни 0.63 Кища—Губден 0.48 Кища—Кадар 0.46 Кища—Гапшима 0.51 Кища—Шукты 0.50 Кища—Викри 0.70 Кища—Гулли 0.71 Кища—Уркарах 0.72 Кища—Даршагала 0.67 Кища—Верхние Мулебки 0.69 Кища—Меусиша 0.73 Кища—Дейбук 0.70 Кища—Харбук 0.71 Кища—Танты 0.50 Кища—Цудахар 0.46 Кища—Усиша 0.48 Кища—Баршамай 0.49 Кища—Джибахни 0.50 Кища—Кайтаг 0.51 Кища—Санчи 0.54 Кища—Карацан 0.44 Кища—Ицари 0.45 Кища—Сирха 0.47 Кища—Кунки 0.45 Кища—Мегеб 0.38 Кища—Ашты 0.37 Кища—Кубачи 0.38 Кища—Амух 0.43 Кища—Чираг 0.35 Меусиша—Бурдеки 0.57 Меусиша—Канасираги 0.58 Меусиша—Мургук 0.57 Меусиша—Мугри 0.58 Меусиша—Кичи-Гамри 0.56 Меусиша—Нижние Мулебки 0.59 Меусиша—Герга 0.59 Меусиша—Урахи 0.56 Меусиша—Дегва 0.53 Меусиша—Мекеги 0.52 Меусиша—Мюрего 0.51 Меусиша—Акуша 0.55 Меусиша—Леваши 0.53 Меусиша—Муги 0.58 Меусиша—Хуршни 0.61 Меусиша—Губден 0.48 Меусиша—Кадар 0.45 Меусиша—Гапшима 0.52 Меусиша—Шукты 0.51 Меусиша—Викри 0.67 Меусиша—Гулли 0.68 Меусиша—Уркарах 0.72 Меусиша—Даршагала 0.67 Меусиша—Верхние Мулебки 0.66 Меусиша—Кища 0.73 Меусиша—Дейбук 0.67 Меусиша—Харбук 0.71 Меусиша—Танты 0.50 Меусиша—Цудахар 0.46 Меусиша—Усиша 0.48 Меусиша—Баршамай 0.51 Меусиша—Джибахни 0.50 Меусиша—Кайтаг 0.52 Меусиша—Санчи 0.56 Меусиша—Карацан 0.46 Меусиша—Ицари 0.45 Меусиша—Сирха 0.48 Меусиша—Кунки 0.45 Меусиша—Мегеб 0.40 Меусиша—Ашты 0.38 Меусиша—Кубачи 0.38 Меусиша—Амух 0.43 Меусиша—Чираг 0.36 Дейбук—Бурдеки 0.62 Дейбук—Канасираги 0.62 Дейбук—Мургук 0.60 Дейбук—Мугри 0.61 Дейбук—Кичи-Гамри 0.59 Дейбук—Нижние Мулебки 0.60 Дейбук—Герга 0.65 Дейбук—Урахи 0.55 Дейбук—Дегва 0.59 Дейбук—Мекеги 0.56 Дейбук—Мюрего 0.57 Дейбук—Акуша 0.61 Дейбук—Леваши 0.59 Дейбук—Муги 0.57 Дейбук—Хуршни 0.59 Дейбук—Губден 0.50 Дейбук—Кадар 0.48 Дейбук—Гапшима 0.55 Дейбук—Шукты 0.52 Дейбук—Викри 0.65 Дейбук—Гулли 0.66 Дейбук—Уркарах 0.68 Дейбук—Даршагала 0.62 Дейбук—Верхние Мулебки 0.68 Дейбук—Кища 0.70 Дейбук—Меусиша 0.67 Дейбук—Харбук 0.72 Дейбук—Танты 0.52 Дейбук—Цудахар 0.47 Дейбук—Усиша 0.50 Дейбук—Баршамай 0.48 Дейбук—Джибахни 0.48 Дейбук—Кайтаг 0.50 Дейбук—Санчи 0.53 Дейбук—Карацан 0.43 Дейбук—Ицари 0.44 Дейбук—Сирха 0.46 Дейбук—Кунки 0.44 Дейбук—Мегеб 0.40 Дейбук—Ашты 0.36 Дейбук—Кубачи 0.36 Дейбук—Амух 0.43 Дейбук—Чираг 0.36 Харбук—Бурдеки 0.59 Харбук—Канасираги 0.59 Харбук—Мургук 0.59 Харбук—Мугри 0.60 Харбук—Кичи-Гамри 0.57 Харбук—Нижние Мулебки 0.59 Харбук—Герга 0.61 Харбук—Урахи 0.55 Харбук—Дегва 0.56 Харбук—Мекеги 0.55 Харбук—Мюрего 0.54 Харбук—Акуша 0.60 Харбук—Леваши 0.57 Харбук—Муги 0.61 Харбук—Хуршни 0.62 Харбук—Губден 0.50 Харбук—Кадар 0.48 Харбук—Гапшима 0.57 Харбук—Шукты 0.55 Харбук—Викри 0.66 Харбук—Гулли 0.68 Харбук—Уркарах 0.70 Харбук—Даршагала 0.64 Харбук—Верхние Мулебки 0.69 Харбук—Кища 0.71 Харбук—Меусиша 0.71 Харбук—Дейбук 0.72 Харбук—Танты 0.56 Харбук—Цудахар 0.51 Харбук—Усиша 0.54 Харбук—Баршамай 0.54 Харбук—Джибахни 0.54 Харбук—Кайтаг 0.55 Харбук—Санчи 0.59 Харбук—Карацан 0.48 Харбук—Ицари 0.48 Харбук—Сирха 0.50 Харбук—Кунки 0.49 Харбук—Мегеб 0.43 Харбук—Ашты 0.41 Харбук—Кубачи 0.41 Харбук—Амух 0.48 Харбук—Чираг 0.40 Танты—Бурдеки 0.51 Танты—Канасираги 0.52 Танты—Мургук 0.50 Танты—Мугри 0.51 Танты—Кичи-Гамри 0.52 Танты—Нижние Мулебки 0.52 Танты—Герга 0.53 Танты—Урахи 0.51 Танты—Дегва 0.49 Танты—Мекеги 0.49 Танты—Мюрего 0.47 Танты—Акуша 0.54 Танты—Леваши 0.52 Танты—Муги 0.51 Танты—Хуршни 0.57 Танты—Губден 0.45 Танты—Кадар 0.43 Танты—Гапшима 0.56 Танты—Шукты 0.55 Танты—Викри 0.48 Танты—Гулли 0.48 Танты—Уркарах 0.50 Танты—Даршагала 0.46 Танты—Верхние Мулебки 0.50 Танты—Кища 0.50 Танты—Меусиша 0.50 Танты—Дейбук 0.52 Танты—Харбук 0.56 Танты—Цудахар 0.62 Танты—Усиша 0.61 Танты—Баршамай 0.41 Танты—Джибахни 0.41 Танты—Кайтаг 0.42 Танты—Санчи 0.44 Танты—Карацан 0.42 Танты—Ицари 0.44 Танты—Сирха 0.53 Танты—Кунки 0.44 Танты—Мегеб 0.38 Танты—Ашты 0.41 Танты—Кубачи 0.40 Танты—Амух 0.49 Танты—Чираг 0.43 Цудахар—Бурдеки 0.47 Цудахар—Канасираги 0.48 Цудахар—Мургук 0.46 Цудахар—Мугри 0.47 Цудахар—Кичи-Гамри 0.48 Цудахар—Нижние Мулебки 0.49 Цудахар—Герга 0.49 Цудахар—Урахи 0.49 Цудахар—Дегва 0.47 Цудахар—Мекеги 0.48 Цудахар—Мюрего 0.46 Цудахар—Акуша 0.52 Цудахар—Леваши 0.50 Цудахар—Муги 0.48 Цудахар—Хуршни 0.53 Цудахар—Губден 0.45 Цудахар—Кадар 0.43 Цудахар—Гапшима 0.53 Цудахар—Шукты 0.52 Цудахар—Викри 0.45 Цудахар—Гулли 0.45 Цудахар—Уркарах 0.46 Цудахар—Даршагала 0.43 Цудахар—Верхние Мулебки 0.48 Цудахар—Кища 0.46 Цудахар—Меусиша 0.46 Цудахар—Дейбук 0.47 Цудахар—Харбук 0.51 Цудахар—Танты 0.62 Цудахар—Усиша 0.57 Цудахар—Баршамай 0.38 Цудахар—Джибахни 0.39 Цудахар—Кайтаг 0.39 Цудахар—Санчи 0.42 Цудахар—Карацан 0.41 Цудахар—Ицари 0.40 Цудахар—Сирха 0.49 Цудахар—Кунки 0.41 Цудахар—Мегеб 0.38 Цудахар—Ашты 0.38 Цудахар—Кубачи 0.38 Цудахар—Амух 0.45 Цудахар—Чираг 0.43 Усиша—Бурдеки 0.49 Усиша—Канасираги 0.51 Усиша—Мургук 0.49 Усиша—Мугри 0.49 Усиша—Кичи-Гамри 0.50 Усиша—Нижние Мулебки 0.51 Усиша—Герга 0.51 Усиша—Урахи 0.49 Усиша—Дегва 0.48 Усиша—Мекеги 0.47 Усиша—Мюрего 0.47 Усиша—Акуша 0.51 Усиша—Леваши 0.50 Усиша—Муги 0.50 Усиша—Хуршни 0.54 Усиша—Губден 0.44 Усиша—Кадар 0.42 Усиша—Гапшима 0.53 Усиша—Шукты 0.52 Усиша—Викри 0.46 Усиша—Гулли 0.47 Усиша—Уркарах 0.48 Усиша—Даршагала 0.45 Усиша—Верхние Мулебки 0.48 Усиша—Кища 0.48 Усиша—Меусиша 0.48 Усиша—Дейбук 0.50 Усиша—Харбук 0.54 Усиша—Танты 0.61 Усиша—Цудахар 0.57 Усиша—Баршамай 0.40 Усиша—Джибахни 0.40 Усиша—Кайтаг 0.41 Усиша—Санчи 0.43 Усиша—Карацан 0.41 Усиша—Ицари 0.45 Усиша—Сирха 0.55 Усиша—Кунки 0.46 Усиша—Мегеб 0.37 Усиша—Ашты 0.40 Усиша—Кубачи 0.39 Усиша—Амух 0.47 Усиша—Чираг 0.42 Баршамай—Бурдеки 0.42 Баршамай—Канасираги 0.42 Баршамай—Мургук 0.43 Баршамай—Мугри 0.43 Баршамай—Кичи-Гамри 0.40 Баршамай—Нижние Мулебки 0.43 Баршамай—Герга 0.44 Баршамай—Урахи 0.42 Баршамай—Дегва 0.40 Баршамай—Мекеги 0.40 Баршамай—Мюрего 0.40 Баршамай—Акуша 0.42 Баршамай—Леваши 0.41 Баршамай—Муги 0.41 Баршамай—Хуршни 0.45 Баршамай—Губден 0.38 Баршамай—Кадар 0.37 Баршамай—Гапшима 0.41 Баршамай—Шукты 0.41 Баршамай—Викри 0.50 Баршамай—Гулли 0.51 Баршамай—Уркарах 0.51 Баршамай—Даршагала 0.51 Баршамай—Верхние Мулебки 0.49 Баршамай—Кища 0.49 Баршамай—Меусиша 0.51 Баршамай—Дейбук 0.48 Баршамай—Харбук 0.54 Баршамай—Танты 0.41 Баршамай—Цудахар 0.38 Баршамай—Усиша 0.40 Баршамай—Джибахни 0.72 Баршамай—Кайтаг 0.65 Баршамай—Санчи 0.72 Баршамай—Карацан 0.65 Баршамай—Ицари 0.44 Баршамай—Сирха 0.42 Баршамай—Кунки 0.44 Баршамай—Мегеб 0.33 Баршамай—Ашты 0.37 Баршамай—Кубачи 0.36 Баршамай—Амух 0.44 Баршамай—Чираг 0.34 Джибахни—Бурдеки 0.42 Джибахни—Канасираги 0.42 Джибахни—Мургук 0.42 Джибахни—Мугри 0.43 Джибахни—Кичи-Гамри 0.41 Джибахни—Нижние Мулебки 0.43 Джибахни—Герга 0.43 Джибахни—Урахи 0.42 Джибахни—Дегва 0.40 Джибахни—Мекеги 0.40 Джибахни—Мюрего 0.40 Джибахни—Акуша 0.43 Джибахни—Леваши 0.41 Джибахни—Муги 0.41 Джибахни—Хуршни 0.45 Джибахни—Губден 0.38 Джибахни—Кадар 0.38 Джибахни—Гапшима 0.41 Джибахни—Шукты 0.40 Джибахни—Викри 0.50 Джибахни—Гулли 0.51 Джибахни—Уркарах 0.50 Джибахни—Даршагала 0.51 Джибахни—Верхние Мулебки 0.48 Джибахни—Кища 0.50 Джибахни—Меусиша 0.50 Джибахни—Дейбук 0.48 Джибахни—Харбук 0.54 Джибахни—Танты 0.41 Джибахни—Цудахар 0.39 Джибахни—Усиша 0.40 Джибахни—Баршамай 0.72 Джибахни—Кайтаг 0.70 Джибахни—Санчи 0.67 Джибахни—Карацан 0.64 Джибахни—Ицари 0.45 Джибахни—Сирха 0.42 Джибахни—Кунки 0.44 Джибахни—Мегеб 0.34 Джибахни—Ашты 0.37 Джибахни—Кубачи 0.36 Джибахни—Амух 0.46 Джибахни—Чираг 0.34 Кайтаг—Бурдеки 0.43 Кайтаг—Канасираги 0.44 Кайтаг—Мургук 0.43 Кайтаг—Мугри 0.43 Кайтаг—Кичи-Гамри 0.41 Кайтаг—Нижние Мулебки 0.43 Кайтаг—Герга 0.44 Кайтаг—Урахи 0.42 Кайтаг—Дегва 0.41 Кайтаг—Мекеги 0.41 Кайтаг—Мюрего 0.41 Кайтаг—Акуша 0.44 Кайтаг—Леваши 0.42 Кайтаг—Муги 0.42 Кайтаг—Хуршни 0.46 Кайтаг—Губден 0.39 Кайтаг—Кадар 0.38 Кайтаг—Гапшима 0.42 Кайтаг—Шукты 0.40 Кайтаг—Викри 0.50 Кайтаг—Гулли 0.51 Кайтаг—Уркарах 0.52 Кайтаг—Даршагала 0.53 Кайтаг—Верхние Мулебки 0.48 Кайтаг—Кища 0.51 Кайтаг—Меусиша 0.52 Кайтаг—Дейбук 0.50 Кайтаг—Харбук 0.55 Кайтаг—Танты 0.42 Кайтаг—Цудахар 0.39 Кайтаг—Усиша 0.41 Кайтаг—Баршамай 0.65 Кайтаг—Джибахни 0.70 Кайтаг—Санчи 0.70 Кайтаг—Карацан 0.63 Кайтаг—Ицари 0.46 Кайтаг—Сирха 0.43 Кайтаг—Кунки 0.45 Кайтаг—Мегеб 0.34 Кайтаг—Ашты 0.36 Кайтаг—Кубачи 0.35 Кайтаг—Амух 0.46 Кайтаг—Чираг 0.36 Санчи—Бурдеки 0.46 Санчи—Канасираги 0.46 Санчи—Мургук 0.46 Санчи—Мугри 0.46 Санчи—Кичи-Гамри 0.44 Санчи—Нижние Мулебки 0.46 Санчи—Герга 0.47 Санчи—Урахи 0.45 Санчи—Дегва 0.44 Санчи—Мекеги 0.43 Санчи—Мюрего 0.44 Санчи—Акуша 0.46 Санчи—Леваши 0.45 Санчи—Муги 0.44 Санчи—Хуршни 0.49 Санчи—Губден 0.42 Санчи—Кадар 0.41 Санчи—Гапшима 0.44 Санчи—Шукты 0.43 Санчи—Викри 0.55 Санчи—Гулли 0.57 Санчи—Уркарах 0.56 Санчи—Даршагала 0.56 Санчи—Верхние Мулебки 0.52 Санчи—Кища 0.54 Санчи—Меусиша 0.56 Санчи—Дейбук 0.53 Санчи—Харбук 0.59 Санчи—Танты 0.44 Санчи—Цудахар 0.42 Санчи—Усиша 0.43 Санчи—Баршамай 0.72 Санчи—Джибахни 0.67 Санчи—Кайтаг 0.70 Санчи—Карацан 0.63 Санчи—Ицари 0.47 Санчи—Сирха 0.44 Санчи—Кунки 0.46 Санчи—Мегеб 0.36 Санчи—Ашты 0.39 Санчи—Кубачи 0.38 Санчи—Амух 0.47 Санчи—Чираг 0.36 Карацан—Бурдеки 0.43 Карацан—Канасираги 0.43 Карацан—Мургук 0.43 Карацан—Мугри 0.43 Карацан—Кичи-Гамри 0.41 Карацан—Нижние Мулебки 0.44 Карацан—Герга 0.44 Карацан—Урахи 0.43 Карацан—Дегва 0.42 Карацан—Мекеги 0.41 Карацан—Мюрего 0.41 Карацан—Акуша 0.44 Карацан—Леваши 0.42 Карацан—Муги 0.42 Карацан—Хуршни 0.46 Карацан—Губден 0.39 Карацан—Кадар 0.39 Карацан—Гапшима 0.42 Карацан—Шукты 0.41 Карацан—Викри 0.46 Карацан—Гулли 0.46 Карацан—Уркарах 0.47 Карацан—Даршагала 0.46 Карацан—Верхние Мулебки 0.44 Карацан—Кища 0.44 Карацан—Меусиша 0.46 Карацан—Дейбук 0.43 Карацан—Харбук 0.48 Карацан—Танты 0.42 Карацан—Цудахар 0.41 Карацан—Усиша 0.41 Карацан—Баршамай 0.65 Карацан—Джибахни 0.64 Карацан—Кайтаг 0.63 Карацан—Санчи 0.63 Карацан—Ицари 0.43 Карацан—Сирха 0.42 Карацан—Кунки 0.43 Карацан—Мегеб 0.33 Карацан—Ашты 0.37 Карацан—Кубачи 0.37 Карацан—Амух 0.48 Карацан—Чираг 0.35 Ицари—Бурдеки 0.41 Ицари—Канасираги 0.41 Ицари—Мургук 0.41 Ицари—Мугри 0.41 Ицари—Кичи-Гамри 0.39 Ицари—Нижние Мулебки 0.40 Ицари—Герга 0.42 Ицари—Урахи 0.40 Ицари—Дегва 0.39 Ицари—Мекеги 0.39 Ицари—Мюрего 0.38 Ицари—Акуша 0.43 Ицари—Леваши 0.41 Ицари—Муги 0.40 Ицари—Хуршни 0.45 Ицари—Губден 0.36 Ицари—Кадар 0.36 Ицари—Гапшима 0.43 Ицари—Шукты 0.41 Ицари—Викри 0.44 Ицари—Гулли 0.45 Ицари—Уркарах 0.45 Ицари—Даршагала 0.43 Ицари—Верхние Мулебки 0.42 Ицари—Кища 0.45 Ицари—Меусиша 0.45 Ицари—Дейбук 0.44 Ицари—Харбук 0.48 Ицари—Танты 0.44 Ицари—Цудахар 0.40 Ицари—Усиша 0.45 Ицари—Баршамай 0.44 Ицари—Джибахни 0.45 Ицари—Кайтаг 0.46 Ицари—Санчи 0.47 Ицари—Карацан 0.43 Ицари—Сирха 0.53 Ицари—Кунки 0.51 Ицари—Мегеб 0.33 Ицари—Ашты 0.39 Ицари—Кубачи 0.38 Ицари—Амух 0.45 Ицари—Чираг 0.38 Сирха—Бурдеки 0.45 Сирха—Канасираги 0.48 Сирха—Мургук 0.45 Сирха—Мугри 0.46 Сирха—Кичи-Гамри 0.47 Сирха—Нижние Мулебки 0.47 Сирха—Герга 0.47 Сирха—Урахи 0.46 Сирха—Дегва 0.43 Сирха—Мекеги 0.43 Сирха—Мюрего 0.42 Сирха—Акуша 0.47 Сирха—Леваши 0.46 Сирха—Муги 0.47 Сирха—Хуршни 0.53 Сирха—Губден 0.40 Сирха—Кадар 0.39 Сирха—Гапшима 0.47 Сирха—Шукты 0.46 Сирха—Викри 0.45 Сирха—Гулли 0.45 Сирха—Уркарах 0.47 Сирха—Даршагала 0.44 Сирха—Верхние Мулебки 0.45 Сирха—Кища 0.47 Сирха—Меусиша 0.48 Сирха—Дейбук 0.46 Сирха—Харбук 0.50 Сирха—Танты 0.53 Сирха—Цудахар 0.49 Сирха—Усиша 0.55 Сирха—Баршамай 0.42 Сирха—Джибахни 0.42 Сирха—Кайтаг 0.43 Сирха—Санчи 0.44 Сирха—Карацан 0.42 Сирха—Ицари 0.53 Сирха—Кунки 0.51 Сирха—Мегеб 0.37 Сирха—Ашты 0.42 Сирха—Кубачи 0.41 Сирха—Амух 0.48 Сирха—Чираг 0.42 Кунки—Бурдеки 0.41 Кунки—Канасираги 0.41 Кунки—Мургук 0.41 Кунки—Мугри 0.41 Кунки—Кичи-Гамри 0.41 Кунки—Нижние Мулебки 0.41 Кунки—Герга 0.42 Кунки—Урахи 0.40 Кунки—Дегва 0.40 Кунки—Мекеги 0.40 Кунки—Мюрего 0.39 Кунки—Акуша 0.42 Кунки—Леваши 0.40 Кунки—Муги 0.41 Кунки—Хуршни 0.45 Кунки—Губден 0.37 Кунки—Кадар 0.37 Кунки—Гапшима 0.43 Кунки—Шукты 0.42 Кунки—Викри 0.45 Кунки—Гулли 0.45 Кунки—Уркарах 0.45 Кунки—Даршагала 0.45 Кунки—Верхние Мулебки 0.44 Кунки—Кища 0.45 Кунки—Меусиша 0.45 Кунки—Дейбук 0.44 Кунки—Харбук 0.49 Кунки—Танты 0.44 Кунки—Цудахар 0.41 Кунки—Усиша 0.46 Кунки—Баршамай 0.44 Кунки—Джибахни 0.44 Кунки—Кайтаг 0.45 Кунки—Санчи 0.46 Кунки—Карацан 0.43 Кунки—Ицари 0.51 Кунки—Сирха 0.51 Кунки—Мегеб 0.34 Кунки—Ашты 0.37 Кунки—Кубачи 0.37 Кунки—Амух 0.44 Кунки—Чираг 0.40 Мегеб—Бурдеки 0.46 Мегеб—Канасираги 0.44 Мегеб—Мургук 0.45 Мегеб—Мугри 0.47 Мегеб—Кичи-Гамри 0.44 Мегеб—Нижние Мулебки 0.44 Мегеб—Герга 0.43 Мегеб—Урахи 0.45 Мегеб—Дегва 0.47 Мегеб—Мекеги 0.47 Мегеб—Мюрего 0.47 Мегеб—Акуша 0.48 Мегеб—Леваши 0.46 Мегеб—Муги 0.46 Мегеб—Хуршни 0.43 Мегеб—Губден 0.46 Мегеб—Кадар 0.46 Мегеб—Гапшима 0.46 Мегеб—Шукты 0.45 Мегеб—Викри 0.38 Мегеб—Гулли 0.37 Мегеб—Уркарах 0.40 Мегеб—Даршагала 0.37 Мегеб—Верхние Мулебки 0.41 Мегеб—Кища 0.38 Мегеб—Меусиша 0.40 Мегеб—Дейбук 0.40 Мегеб—Харбук 0.43 Мегеб—Танты 0.38 Мегеб—Цудахар 0.38 Мегеб—Усиша 0.37 Мегеб—Баршамай 0.33 Мегеб—Джибахни 0.34 Мегеб—Кайтаг 0.34 Мегеб—Санчи 0.36 Мегеб—Карацан 0.33 Мегеб—Ицари 0.33 Мегеб—Сирха 0.37 Мегеб—Кунки 0.34 Мегеб—Ашты 0.32 Мегеб—Кубачи 0.31 Мегеб—Амух 0.34 Мегеб—Чираг 0.33 Ашты—Бурдеки 0.35 Ашты—Канасираги 0.37 Ашты—Мургук 0.35 Ашты—Мугри 0.36 Ашты—Кичи-Гамри 0.38 Ашты—Нижние Мулебки 0.39 Ашты—Герга 0.38 Ашты—Урахи 0.39 Ашты—Дегва 0.34 Ашты—Мекеги 0.35 Ашты—Мюрего 0.34 Ашты—Акуша 0.37 Ашты—Леваши 0.35 Ашты—Муги 0.36 Ашты—Хуршни 0.43 Ашты—Губден 0.34 Ашты—Кадар 0.33 Ашты—Гапшима 0.38 Ашты—Шукты 0.38 Ашты—Викри 0.37 Ашты—Гулли 0.37 Ашты—Уркарах 0.37 Ашты—Даршагала 0.36 Ашты—Верхние Мулебки 0.36 Ашты—Кища 0.37 Ашты—Меусиша 0.38 Ашты—Дейбук 0.36 Ашты—Харбук 0.41 Ашты—Танты 0.41 Ашты—Цудахар 0.38 Ашты—Усиша 0.40 Ашты—Баршамай 0.37 Ашты—Джибахни 0.37 Ашты—Кайтаг 0.36 Ашты—Санчи 0.39 Ашты—Карацан 0.37 Ашты—Ицари 0.39 Ашты—Сирха 0.42 Ашты—Кунки 0.37 Ашты—Мегеб 0.32 Ашты—Кубачи 0.77 Ашты—Амух 0.44 Ашты—Чираг 0.39 Кубачи—Бурдеки 0.36 Кубачи—Канасираги 0.37 Кубачи—Мургук 0.35 Кубачи—Мугри 0.36 Кубачи—Кичи-Гамри 0.38 Кубачи—Нижние Мулебки 0.39 Кубачи—Герга 0.37 Кубачи—Урахи 0.39 Кубачи—Дегва 0.35 Кубачи—Мекеги 0.35 Кубачи—Мюрего 0.35 Кубачи—Акуша 0.37 Кубачи—Леваши 0.36 Кубачи—Муги 0.36 Кубачи—Хуршни 0.43 Кубачи—Губден 0.34 Кубачи—Кадар 0.33 Кубачи—Гапшима 0.38 Кубачи—Шукты 0.37 Кубачи—Викри 0.37 Кубачи—Гулли 0.37 Кубачи—Уркарах 0.38 Кубачи—Даршагала 0.36 Кубачи—Верхние Мулебки 0.36 Кубачи—Кища 0.38 Кубачи—Меусиша 0.38 Кубачи—Дейбук 0.36 Кубачи—Харбук 0.41 Кубачи—Танты 0.40 Кубачи—Цудахар 0.38 Кубачи—Усиша 0.39 Кубачи—Баршамай 0.36 Кубачи—Джибахни 0.36 Кубачи—Кайтаг 0.35 Кубачи—Санчи 0.38 Кубачи—Карацан 0.37 Кубачи—Ицари 0.38 Кубачи—Сирха 0.41 Кубачи—Кунки 0.37 Кубачи—Мегеб 0.31 Кубачи—Ашты 0.77 Кубачи—Амух 0.43 Кубачи—Чираг 0.39 Амух—Бурдеки 0.43 Амух—Канасираги 0.45 Амух—Мургук 0.43 Амух—Мугри 0.44 Амух—Кичи-Гамри 0.44 Амух—Нижние Мулебки 0.44 Амух—Герга 0.45 Амух—Урахи 0.45 Амух—Дегва 0.42 Амух—Мекеги 0.42 Амух—Мюрего 0.42 Амух—Акуша 0.46 Амух—Леваши 0.44 Амух—Муги 0.42 Амух—Хуршни 0.50 Амух—Губден 0.40 Амух—Кадар 0.39 Амух—Гапшима 0.45 Амух—Шукты 0.45 Амух—Викри 0.44 Амух—Гулли 0.44 Амух—Уркарах 0.44 Амух—Даршагала 0.42 Амух—Верхние Мулебки 0.43 Амух—Кища 0.43 Амух—Меусиша 0.43 Амух—Дейбук 0.43 Амух—Харбук 0.48 Амух—Танты 0.49 Амух—Цудахар 0.45 Амух—Усиша 0.47 Амух—Баршамай 0.44 Амух—Джибахни 0.46 Амух—Кайтаг 0.46 Амух—Санчи 0.47 Амух—Карацан 0.48 Амух—Ицари 0.45 Амух—Сирха 0.48 Амух—Кунки 0.44 Амух—Мегеб 0.34 Амух—Ашты 0.44 Амух—Кубачи 0.43 Амух—Чираг 0.48 Чираг—Бурдеки 0.35 Чираг—Канасираги 0.36 Чираг—Мургук 0.34 Чираг—Мугри 0.35 Чираг—Кичи-Гамри 0.35 Чираг—Нижние Мулебки 0.36 Чираг—Герга 0.36 Чираг—Урахи 0.36 Чираг—Дегва 0.34 Чираг—Мекеги 0.35 Чираг—Мюрего 0.35 Чираг—Акуша 0.36 Чираг—Леваши 0.35 Чираг—Муги 0.36 Чираг—Хуршни 0.39 Чираг—Губден 0.34 Чираг—Кадар 0.33 Чираг—Гапшима 0.40 Чираг—Шукты 0.40 Чираг—Викри 0.34 Чираг—Гулли 0.34 Чираг—Уркарах 0.35 Чираг—Даршагала 0.34 Чираг—Верхние Мулебки 0.34 Чираг—Кища 0.35 Чираг—Меусиша 0.36 Чираг—Дейбук 0.36 Чираг—Харбук 0.40 Чираг—Танты 0.43 Чираг—Цудахар 0.43 Чираг—Усиша 0.42 Чираг—Баршамай 0.34 Чираг—Джибахни 0.34 Чираг—Кайтаг 0.36 Чираг—Санчи 0.36 Чираг—Карацан 0.35 Чираг—Ицари 0.38 Чираг—Сирха 0.42 Чираг—Кунки 0.40 Чираг—Мегеб 0.33 Чираг—Ашты 0.39 Чираг—Кубачи 0.39 Чираг—Амух 0.48 0.31 0.83 близость севернодаргинский цудахарско-сирхинский кайтагский мегебский кубачинский чирагский

Тёмные блоки читаются сразу: урахинско-акушинско-мекегинский «север» в левом верхнем углу, плотный муиринско-харбукский квартал в середине, компактный хайдакский блок ниже, отдельная пара Кубачи—Ашты. И наоборот: строки Мегеба, Чирага, Амуха, Кубачи светлые почти по всей длине — это самые обособленные идиомы даргинского мира. Самые далёкие друг от друга — Кубачи и Мегеб: 0.31, меньше общего, чем у русского с болгарским.

Дерево: словарь воспроизводит классификацию

Ту же матрицу можно свернуть в дерево — алгоритм кластеризации (UPGMA) шаг за шагом объединяет самые близкие говоры и группы. Серым подписана традиционная диалектная атрибуция каждого говора — так, как она дана в словаре Темирбулатовой и на страницах нашего словарного раздела, а цветная метка — язык по шестичленной классификации Муталова (ицаринский и амухский отнесены к цудахарско-сирхинскому предположительно, у самого Муталова они со знаком вопроса).

лексическое расстояние 0.7 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0.0 Бурдеки · урахинский Канасираги · урахинский Мургук · урахинский Мугри · урахинский Кичи-Гамри · урахинский Нижние Мулебки · урахинский Герга · муиринский Урахи · урахинский Дегва · мекегинский Мекеги · мекегинский Мюрего · губденский Акуша · акушинский Леваши · акушинский Муги · мугинский Хуршни · сирхинский Губден · губденский Кадар · кадарский Гапшима · гапшиминский Шукты · гапшиминский Викри · муиринский Гулли · муиринский Уркарах · муиринский Даршагала · муиринский Верхние Мулебки · мугинский Кища · муиринский Меусиша · муиринский Дейбук · мекегинский Харбук · мугинский Танты · цудахарский Цудахар · цудахарский Усиша · цудахарский Баршамай · хайдакский Джибахни · хайдакский Кайтаг · хайдакский Санчи · хайдакский Карацан · хайдакский Ицари · ицаринский Сирха · сирхинский Кунки · сирхинский Мегеб · мегебский Ашты · кубачинский Кубачи · кубачинский Амух · амухский Чираг · чирагский севернодаргинский цудахарско-сирхинский кайтагский мегебский кубачинский чирагский ○ — расходится со словарной атрибуцией

Главное впечатление от дерева — насколько точно арифметика воспроизвела классификацию, которую диалектологи строили десятилетиями. Алгоритм ничего не знает ни о географии, ни об истории — только цепочки графем. И тем не менее: семь урахинских говоров собрались в одну ветвь, пять хайдакских — в другую, цудахарские, гапшиминские, кубачинские — каждый со своими. Первыми от общего ствола отделились кубачинский, мегебский, чирагский, амухский, ицаринский — ровно те идиомы, которые актуальная классификация Института языкознания РАН считает отдельными языками, а не диалектами.

Интересно и то, как дерево делит «север»: Акуша с Леваши и Мекеги с Дегвой и Мюрего оказываются сёстрами внутри одной ветви, а Губден с Кадаром держатся рядом отдельной парой — но по попарным числам их ближайшие соседи именно мекегинская зона: у Губдена это Дегва, Мюрего и Мекеги (0.69–0.70), у Кадара — Мюрего, Губден и Дегва. Это хорошо согласуется с гипотезой Р. О. Муталова о мекегинско-мюрего-губденской общности внутри севернодаргинского — и с тем, что показал наш диалектный опрос.

Где данные спорят с классификацией

Пять говоров помечены на дереве кружком: их место по данным словаря не совпадает с традиционной атрибуцией. Это самое интересное в таком расчёте — машина не знает, «как принято», и потому честно показывает расхождения.

Дейбук. В словаре он значится говором мекегинского диалекта, но данные категоричны: близость Дейбука к Мекеги — всего 0.56, а к Харбуку — 0.72 — уровень, который в этой матрице показывают только говоры одного диалекта. Дейбук и Харбук делят половину словаря дословно. То же показал и наш опрос: в анкетах дейбукцы относили свою речь к муиринской зоне, а не к мекегинской. Два независимых источника — словарь и живые носители — сходятся против бумажной классификации.

Харбук. Этот говор сначала чуть не обманул нашу арифметику. Материал по нему вдвое богаче, чем по любому другому: 4,5 тысячи фиксаций, в среднем 2,5 варианта на понятие против типичных 1,2–1,4. При простой метрике «лучшее совпадение из всех вариантов» такое богатство делало Харбук ближайшим соседом чуть ли не всех говоров разом — от Акуши до Ицари на каждое сравнение находился подходящий синоним, чего в теории быть не может. Симметричная мера (см. «Как считали») этот артефакт сняла, и осталась содержательная часть: числясь говором мугинского диалекта, Харбук роднится с самим Муги лишь на 0.61, а его настоящие соседи — Дейбук (0.72), Меусиша и Кища (0.71), Уркарах (0.70), то есть муиринский пояс.

Верхние Мулебки. Та же история: числятся мугинскими, но к Харбуку (0.69) и муиринским говорам они ближе, чем к самому Муги (0.66). Мугинский диалект в данных словаря вообще расползается: Муги уходит к акушинско-урахинскому северу, а Харбук и Верхние Мулебки — к муиринскому центру. Раскол виден даже по одной морфеме — глагольному инфинитиву: у Муги это северное -ес (90 % глаголов), у Харбука и Верхних Мулебок — южное -ара (77 % и 68 %).

Герга. Записана муиринским говором, но в дереве сидит внутри урахинской ветви: с Канасираги её близость 0.72, а с муиринской Меусишей — лишь 0.59.

Хуршни. Самый загадочный случай. Классификация относит его к сирхинскому диалекту, но со «своей» Сирхой у него близость всего 0.53, а с Уркарахом — 0.71. Материала по Хуршни в словаре меньше, чем по другим говорам, так что этот случай мы бы отдали на суд специалистов: либо говор действительно сильно муиринизировался, либо в атрибуции материала есть путаница.

Сверка со Сводешем Корякова

Полезно поверить нашу линейку чужой. Ю. Б. Коряков в классификационной схеме даргинских языков (2021) приводит проценты совпадений базовой лексики — по классическому 100-словному списку Сводеша — между языками и наречиями. Это другая методика с другой оптикой: список Сводеша смотрит только на самое устойчивое ядро словаря («вода», «рука», «два», «спать»), которое почти не заимствуется и потому хранит родословную; наша матрица перемалывает все 2 445 понятий подряд, включая быт, хозяйство и культурные заимствования. Мы раскрыли каждый узел схемы Корякова в говоры Темирбулатовой, посчитали среднюю близость между узлами — и получили 33 пары, у которых есть обе оценки.

70 75 80 85 90 95 0.3 0.4 0.5 0.6 0.7 0.8 Сводеш Корякова, % совпадений словарная близость (наша матрица) мегебский — севернодаргинский: Сводеш 83.4, словарь 0.45 мегебский — гапшиминский: Сводеш 76, словарь 0.45 мегебский — цудахарско-усишинский блок: Сводеш 83, словарь 0.37 мегеб. — цудахар. гапшиминский — севернодаргинский: Сводеш 83.6, словарь 0.57 гапшиминский — усиша-бутринский: Сводеш 81, словарь 0.52 гапшиминский — муиринский: Сводеш 83, словарь 0.51 гапшиминский — тантынское: Сводеш 86, словарь 0.55 севернодаргинский — цудахарско-усишинский блок: Сводеш 86.9, словарь 0.48 севернодаргинский — муиринский: Сводеш 85.8, словарь 0.58 цудахарский — муиринский: Сводеш 83, словарь 0.46 усиша-бутринский — муиринский: Сводеш 83, словарь 0.47 цудахарско-усишинский блок — тантынское: Сводеш 88, словарь 0.61 муиринский — кайтагский: Сводеш 75, словарь 0.50 муирин. — кайтаг. муиринский — кубачинский: Сводеш 76.7, словарь 0.37 юго-западный даргинский — аштынское: Сводеш 77, словарь 0.41 юго-западный даргинский — кубачинское: Сводеш 80.5, словарь 0.41 кубачинский — санжи-ицаринский: Сводеш 80.5, словарь 0.39 кунки-амухское — санжи-ицаринский: Сводеш 88.4, словарь 0.48 южная группа — кайтагская группа: Сводеш 78.9, словарь 0.42 санжи-ицаринский — кайтагская группа: Сводеш 84, словарь 0.45 чирагский — северо-центральная группа: Сводеш 67, словарь 0.36 чирагский — юго-западный даргинский: Сводеш 77.6, словарь 0.42 чирагский — кунки-амухское: Сводеш 84, словарь 0.44 чирагский — санжи-ицаринский: Сводеш 86.7, словарь 0.38 Чираг — Ицари чирагский — кайтагская группа: Сводеш 69, словарь 0.35 цудахарский — усиша-бутринский: Сводеш 89, словарь 0.57 тантынское — сирхинское: Сводеш 93, словарь 0.55 Танты — Сирха аштынское — кубачинское: Сводеш 89, словарь 0.77 Ашты — Кубачи кайтагское (осн.) — санчинское: Сводеш 90.3, словарь 0.68 севернодаргинский (внутри): Сводеш 91, словарь 0.64 муиринский (внутри): Сводеш 94, словарь 0.68 юго-западный даргинский (внутри): Сводеш 89, словарь 0.49 кайтагское (осн.) (внутри): Сводеш 94, словарь 0.66 связь между узлами внутри узла/языка

Корреляция двух шкал — 0.74 по Спирмену: два независимых метода на двух разных срезах лексики раскладывают даргинские идиомы почти в одном порядке. Для нашей матрицы это ещё одна внешняя проверка. Но самое интересное — точки, выпадающие из тренда: расхождение линеек само по себе несёт информацию.

  • Юг по Сводешу монолитнее, чем по полному словарю. Чираг—Ицари по базовой лексике 86.7 % совпадений — а по словарю целиком лишь 0.38, один из самых низких показателей юга. Та же картина у пар Танты—Сирха (93 % против 0.55) и Кунки—Ицари (88.4 % против 0.48). Ядро у южных идиомов общее, а вся остальная лексика успела разойтись — признак давнего дробления при общем происхождении.
  • Контактные пары — ровно наоборот. Муиринский и кайтагский по Сводешу далеки (75 % — это граница ветвей), но по полному словарю заметно теплее своего ранга (0.50): столетия соседства и общие базары наполнили словари общим материалом, не тронув ядра. Похоже ведут себя гапшиминский с севернодаргинским и усиша-бутринским.
  • Мегеб. По Сводешу он на равных с северными соседями (83 % с цудахарско-усишинским), по полному словарю — дальше всех (0.37). Село, веками живущее в аварско-лакском окружении, сохранило даргинское ядро, но бытовой словарь ушёл своей дорогой.

Короче: Сводеш меряет родословную, полный словарь — прожитую вместе или врозь жизнь. Вместе две линейки говорят больше, чем каждая по отдельности. Полная таблица сверки:

Пара узлов Сводеш, % Словарная близость
муиринский (внутри) 94 0.68
кайтагское (осн.) (внутри) 94 0.66
тантынское — сирхинское 93 0.55
севернодаргинский (внутри) 91 0.64
кайтагское (осн.) — санчинское 90.3 0.68
цудахарский — усиша-бутринский 89 0.57
аштынское — кубачинское 89 0.77
юго-западный даргинский (внутри) 89 0.49
кунки-амухское — санжи-ицаринский 88.4 0.48
цудахарско-усишинский блок — тантынское 88 0.61
севернодаргинский — цудахарско-усишинский блок 86.9 0.48
чирагский — санжи-ицаринский 86.7 0.38
гапшиминский — тантынское 86 0.55
севернодаргинский — муиринский 85.8 0.58
санжи-ицаринский — кайтагская группа 84 0.45
чирагский — кунки-амухское 84 0.44
гапшиминский — севернодаргинский 83.6 0.57
мегебский — севернодаргинский 83.4 0.45
мегебский — цудахарско-усишинский блок 83 0.37
гапшиминский — муиринский 83 0.51
цудахарский — муиринский 83 0.46
усиша-бутринский — муиринский 83 0.47
гапшиминский — усиша-бутринский 81 0.52
юго-западный даргинский — кубачинское 80.5 0.41
кубачинский — санжи-ицаринский 80.5 0.39
южная группа — кайтагская группа 78.9 0.42
чирагский — юго-западный даргинский 77.6 0.42
юго-западный даргинский — аштынское 77 0.41
муиринский — кубачинский 76.7 0.37
мегебский — гапшиминский 76 0.45
муиринский — кайтагский 75 0.50
чирагский — кайтагская группа 69 0.35
чирагский — северо-центральная группа 67 0.36

Мекегинский разрез

Теперь — вид с нашей колокольни. Вот десять ближайших соседей мекегинского говора по словарю (в последней колонке — доля понятий, где формы совпадают буква в букву):

Говор Группа Близость Идентичных форм
Дегва мекегинский 0.79 56 %
Мюрего губденский 0.75 48 %
Акуша акушинский 0.70 39 %
Мугри урахинский 0.69 41 %
Губден губденский 0.69 41 %
Мургук урахинский 0.68 38 %
Леваши акушинский 0.68 35 %
Бурдеки урахинский 0.68 37 %
Канасираги урахинский 0.66 33 %
Нижние Мулебки урахинский 0.65 30 %

Дегва на первом месте ожидаемо — это говор того же мекегинского диалекта. А вот второе место примечательно: Мюрего лексически ближе к Мекеги (0.75), чем к Губдену (0.70), к диалекту которого его причисляет словарь. Треугольник Мекеги—Мюрего—Губден в данных плотнее, чем «официальные» границы диалектов, — ещё один аргумент в пользу давно замеченной мекегинско-мюрего-губденской общности.

У этой общности есть и структурная примета. Там, где литературный язык (и большинство говоров) в глаголах речи и состояния держит показатель -икIес, зона Мекеги—Мюрего—Губден—Дегва системно даёт -укIес: гъайукIес «говорить» (лит. гъайикIес), далайукIес «петь» (лит. далайикIес), пикриукIес «думать», гьигьукIес «дышать», гьагьукIес «зевать», шакукIес «догадываться». В словаре эти формы не встречаются больше нигде — изоглосса очерчивает зону аккуратно, как циркулем.

Есть и чисто лексические мекегинские особости — слова, которых словарь не фиксирует ни в одном другом говоре: кьвази «веник» (лит. бушкала), губен «одеяло» (лит. адиял), чIянкI «поле» (лит. авлахъ), гьарка «юбка», мялгIун «чёрт» (лит. шайтIан), ругер «канава» (лит. татаул) и даже дярдяраг «вентилятор». А общая для всей мекегинско-губденской зоны замена цIабикь «очаг» (лит. анкъи) — красивый пример того, как зона целиком выбрала другой корень: буквально «огневище».

И контрастный факт напоследок: Дейбук, «брат» Мекеги по классификации, в этом списке отсутствует — он на двадцатом месте (0.56), ниже всей урахинской группы и даже Хуршни.

Насколько говоры далеки от литературного

Литературное слово в словаре есть у каждого понятия — значит, тем же способом можно измерить расстояние от каждого говора до письменного стандарта. Получилась шкала того, сколько нового придётся выучить носителю каждого говора, садясь за литературный даргинский:

0.2 0.4 0.6 0.8 Акуша Акуша (акушинский): 0.841 0.84 Леваши Леваши (акушинский): 0.801 0.80 Урахи Урахи (урахинский): 0.695 0.70 Дегва Дегва (мекегинский): 0.694 0.69 Бурдеки Бурдеки (урахинский): 0.683 0.68 Мекеги Мекеги (мекегинский): 0.678 0.68 Мугри Мугри (урахинский): 0.672 0.67 Мюрего Мюрего (губденский): 0.664 0.66 Мургук Мургук (урахинский): 0.663 0.66 Кичи-Гамри Кичи-Гамри (урахинский): 0.660 0.66 Канасираги Канасираги (урахинский): 0.658 0.66 Нижние Мулебки Нижние Мулебки (урахинский): 0.657 0.66 Герга Герга (муиринский): 0.656 0.66 Муги Муги (мугинский): 0.644 0.64 Хуршни Хуршни (сирхинский): 0.640 0.64 Гапшима Гапшима (гапшиминский): 0.638 0.64 Губден Губден (губденский): 0.615 0.62 Шукты Шукты (гапшиминский): 0.615 0.62 Верхние Мулебки Верхние Мулебки (мугинский): 0.599 0.60 Харбук Харбук (мугинский): 0.598 0.60 Дейбук Дейбук (мекегинский): 0.586 0.59 Кадар Кадар (кадарский): 0.574 0.57 Уркарах Уркарах (муиринский): 0.572 0.57 Кища Кища (муиринский): 0.566 0.57 Викри Викри (муиринский): 0.544 0.54 Гулли Гулли (муиринский): 0.543 0.54 Меусиша Меусиша (муиринский): 0.538 0.54 Танты Танты (цудахарский): 0.520 0.52 Цудахар Цудахар (цудахарский): 0.511 0.51 Даршагала Даршагала (муиринский): 0.496 0.50 Усиша Усиша (цудахарский): 0.492 0.49 Санчи Санчи (хайдакский): 0.478 0.48 Мегеб Мегеб (мегебский): 0.470 0.47 Сирха Сирха (сирхинский): 0.464 0.46 Амух Амух (амухский): 0.453 0.45 Карацан Карацан (хайдакский): 0.436 0.44 Джибахни Джибахни (хайдакский): 0.431 0.43 Кайтаг Кайтаг (хайдакский): 0.428 0.43 Ицари Ицари (ицаринский): 0.427 0.43 Баршамай Баршамай (хайдакский): 0.423 0.42 Кунки Кунки (сирхинский): 0.413 0.41 Кубачи Кубачи (кубачинский): 0.369 0.37 Ашты Ашты (кубачинский): 0.365 0.36 Чираг Чираг (чирагский): 0.355 0.35 севернодаргинский цудахарско-сирхинский кайтагский мегебский кубачинский чирагский

Градиент очень крутой. Акушинец в литературном языке дома — 78 % слов совпадают с его говором дословно. Мекегинец — в гостях у близкой родни: 0.68, дословных совпадений уже лишь 36 %. А для кубачинца, чирагца или аштынца (0.35–0.37) литературный даргинский — по словарному счёту дальше, чем украинский от русского: не «выучить огрехи», а освоить почти другой язык. Это стоит помнить в спорах о школьном преподавании «родного языка»: для южной трети даргинского мира письменный стандарт роднее лишь номинально.

Звуковые паспорта говоров

Расстояния складываются из тысяч мелких замен, и замены эти не случайны — выровняв каждую диалектную форму с литературной, компьютер выделил систематические соответствия. По ним говоры узнаются, как по отпечатку:

Говор Инфинитив (лит. -ес) Фирменные замены Примеры
Акуша -ес почти нет; точечно хIгь гьу «ты» (лит. хIу)
Мекеги -ес -икI--укI-; хьгь; чк ургьу «море» (лит. урхьу), давлакев «богач» (лит. давлачев)
Урахи -ис еи; -бирес-бикьис; кхь си «что» (лит. се), арбихьис «отводить» (лит. арбикес)
Цудахар -из / -иж оглушение и удвоение: зцц, дтт, гкк; кIчI мацца «овца» (лит. маза), ятта «палка» (лит. яда), ккамул «палец ноги» (лит. гумул)
Харбук, Дейбук -ара дтт, зцц балана «знать» (лит. балес), антта «лоб» (лит. анда), уцци «брат» (лит. узи)
Кубачи -и / -ий с отпадает; зцц бушки «подметать» (лит. бушкес), умцIий «искать» (лит. умцIес)

Хорошо видно, что цудахарская, харбукско-муиринская и кубачинская зоны делят общую южную черту — глухие геминаты на месте северных звонких (мацца, ятта, уцци), — но расходятся окончаниями. А акушинская строка почти пуста: это ещё раз показывает, чей говор лёг в основу стандарта.

Что у всех даргинцев одинаково

Матрица меряет различия, но словарь хранит и обратное — слова, единые от Губдена до Чирага. Абсолютный чемпион — дарман «лекарство»: одна форма во всех 44 говорах. Рядом — гьава «воздух», магьар «брачный акт», гIядат «обычай», къалип «форма», шагьар «город», тупанг «ружьё», гами «корабль», замана «время». Список красноречив: почти всё это культурные заимствования — арабские, персидские, тюркские. Они пришли с исламом, торговлей и книгой уже после расхождения диалектов и потому не успели измениться. Исконная лексика в клубе «без изменений» тоже есть — цула «зуб», хъяб «шея», дус «год», мура «сено», кари «печь», дукI «ярмо», хIула «колесо», — но её меньше.

На другом полюсе — понятия-рекордсмены дробления. Глагол «делить пополам» (лит. кIибайбирес) существует в словаре в 63 разных формах на 43 говора — почти у каждого своя. Немногим отстают «преследовать» (62 формы), «лгать» (54) и, конечно, «бабочка» — 31 непохожее слово, от акушинского къабулдан и мекегинского къабилдан до кайтагского пIирпIир, цудахарского кьалима и кубачинского ляхIямцIала.

Вместо заключения

Сто лет диалектологи собирали этот материал ногами — от селения к селению, тетрадь за тетрадью. Оцифровка добавила к их труду одно новое свойство: теперь материал можно пересчитать целиком, без выборки и усталости, и увидеть картину, которую не разглядеть с высоты одной экспедиции. Картина в основном подтвердила классиков — но в пяти точках (Дейбук, Харбук, Верхние Мулебки, Герга, Хуршни) задала вопросы, на которые стоит ответить уже не компьютеру, а полевым лингвистам и самим носителям.

Все 44 говорных словаря, по которым сделан расчёт, открыты в словарном разделе сайта — а если ваш родной говор записан у Темирбулатовой неточно, в телеграм-боте сайта у каждой статьи диалектологического словаря есть кнопка «Предложить изменения». Живая проверка носителями — то, чего этой матрице не хватает больше всего.

Техническая справка: расчёт выполнен по оцифрованной базе словаря (40 933 записи, палочка нормализована к латинской I, знаки долготы сняты, йотированные йа/йу/йо/йе сведены к я/ю/ё/е; сравнение — по графемам, где диграфы, аффрикаты дз/дж, лабиализованные C+в и геминаты вида кк/тт/хIхI считаются одним сегментом). Близость пары говоров — средняя по общим понятиям симметричная мера лучших соответствий вариантов (устойчива к разной полноте записи говоров); дерево — кластеризация UPGMA; средняя близость по всем 946 парам — 0.51. Сверка по Сводешу — проценты с классификационной схемы даргинских языков Ю. Б. Корякова (2021).